‘Bemande vlucht naar de maan meer dan technisch spektakel’

De lancering, de vlucht en terugkeer op aarde van Artemis II brachten begin april wereldwijd veel teweeg. Voor het eerst in ruim vijftig jaar vloog er weer een bemande missie rond de maan. Ook in Nederlandse media was daar volop aandacht voor. Voorafgaand aan de missie en tijdens de missie werd Inholland-docent en ruimtevaartexpert Erik Laan geregeld gevraagd als duider, in de media én naar studenten. Hij leert een breed publiek begrijpen waarom deze missie bijzonder is, waar de risico’s zitten en waarom de terugkeer naar de maan veel meer is dan alleen een technisch spektakel.  

Artemis II werd op 1 april 2026 gelanceerd, vloog in een tiendaagse missie rond de maan en keerde op 10 april terug naar aarde. Desgevraagd plaatsen Laan en andere deskundigen de missie in perspectief. Niet alleen als historisch moment, maar als test voor de toekomst. De vlucht van Artemis II is onderdeel van NASA’s nieuwe maanprogramma en draait om de vraag of systemen, procedures en techniek in de praktijk veilig genoeg zijn voor volgende stappen. NASA positioneert Artemis II zelf ook nadrukkelijk als een testvlucht die de weg vrij moet maken voor latere missies naar de maan. 

‘Hernieuwde interesse in de maan geen toeval’
De missie is er een die geplaatst moet worden in een bredere geopolitieke en wetenschappelijke context. Daarover vertelt Erik meer in de Volkskrant en Trouw, waarin ook ervaringskundige André Kuipers aan het woord komt. Volgens hem is de hernieuwde interesse in de maan geen toeval: “We zijn zes keer op de maan geland en er achterlangs gevlogen. De Apollo-doelen waren bereikt. Maar rond de jaren 2010 werd de maan herontdekt, wetenschappelijk gezien. Er werd water gevonden, sporen van bijzondere grondstoffen. Er viel misschien nog wel wat te halen.”  

Erik Laan

De geopolitiek speelt hierin ook een belangrijke rol. Erik wijst op de internationale concurrentie en de mogelijke aanwezigheid van waardevolle grondstoffen. Zo heeft China ook de ambitie op de maan te landen. “Een van hun redenen is de aanwezigheid van helium-3 op de maan. Hier zeldzaam, daar in overvloed. Daarmee kan potentieel heel veel energie worden opgewekt meteen fusiereactor, die alleen nog niet bestaat.” 

Tevens vormt de missie bovendien een belangrijke stap richting verdere ruimteverkenning. “Uiteindelijk wil NASA naar Mars. En door de veel lagere zwaartekracht op de maan is het veel makkelijker om vanuit daar verder te lanceren. Maar dan moet je wel de infrastructuur naar de maan hebben vervoerd om dat weer mogelijk te maken. Tegen de tijd dat dat zover is, ben je tientallen missies verder." 

Historisch moment
De technische en politieke complexiteit van het Artemis-programma en de uitdagingen van de Artemis II-missie zijn groot, ook vanuit historisch perspectief. Zo licht Erik ook in het tijdschrift KIJK en bij BNR meer toe.  Het is het meest historische moment, omdat de astronauten delen van de maan hebben gezien die nog nooit eerder met het blote oog te zien waren.  

Dark side of the moon
De technische complexiteit en uitdaging zat hem met name in de ‘dark side of the moon’-fase. Daarin was de Artemis II zo'n veertig minuten lang alle communicatie met de aarde kwijt. De tijd die dat bood om nieuwe kraters te aanschouwen is volgens Erik van belang omdat het uiteindelijk de bedoeling is om op de maan te landen. “Ik denk dat ze wel even die veertig minuten met elkaar hebben genoten, zonder gedoe vanaf de aarde.”  

In Quest benoemt Erik dat niet alleen de lancering, maar juist ook de terugkeer van de astronauten technologisch heel spannend is. “Dit is het meest risicovolle deel van de vlucht. Het is zeker spannender dan de lancering.” Zo raakte bij de vorige missie met Artemis I het hitteschild meer beschadigd dan de bedoeling was. NASA leerde hiervan en nam maatregelen om dat deze keer te voorkomen. 

Om ook de jongeren mee te nemen in de uitdagingen van de missie rond de maan, lichtte hij  deze ook toe in het NOS Jeugdjournaal, waar hij de missie op een toegankelijke manier uitlegde. Met tussenkomst van een VR-bril was onder andere goed duidelijk te maken over welke afstanden van de maan tot de aarde het gaat tijdens zo’n missie.   

Betekenis voor Inholland, studenten en onderzoek
Bij Hogeschool Inholland organiseerden Erik met programmamanager Arnold Koetje en betrokken studenten rondom de lancering een live bijeenkomst in Delft. Deze sessie bood studenten de mogelijkheid om de missie gezamenlijk te volgen en te duiden.  

De Artemis II-missie vormt volgens Erik een belangrijke inspiratiebron voor studenten. “In het vak Space Applications & Mission Analysis (SAMA) gebruiken we bijvoorbeeld de satellietbaanverandering tijdens de missie om inzicht te geven hoe je precies van de aarde naar de maan kunt ‘vliegen’.” Ook zijn zonnepanelen van een Nederlands bedrijf gebruikt tijdens de missie. “Airbus Nederland produceerde en ontwierp deze zonnepanelen. Een bedrijf waar veel van onze studenten interesse in hebben als werkgever. Tijdens de livebijeenkomst kwamen diverse Airbus-collega's over de vloer. Zo zijn weer waardevolle verbindingen gelegd met het werkveld.” 

Studenten waren erg enthousiast over de live bijeenkomsten. En vooral vanuit het Aquilo Rocket Team, een project waar studenten samen raketten ontwerpen, bouwen, testen en lanceren. Studenten waren co-host van de bijeenkomst en raakten geïnspireerd. “Ze herkennen bij Artemis II dat zij met soortgelijke uitdagingen te maken hebben, zoals bij het lanceren van hun eigen raketten. En bovendien inzien dat het hebben van astronauten aan boord, nog een extra dimensie met zich meebrengt.”