“Dit was anderhalf jaar geleden nog ondenkbaar”
Studenten verbeteren taalvaardigheid met AI
De taalvaardigheid van veel studenten laat te wensen over. Dat was voor Toon Otten, taaldocent en onderzoeker bij Finance & Accountancy, aanleiding om samen met studenten van het domein Techniek Ontwerpen & Informatica (TOI) een taalfitness-app en een taalassistent in ChatGPT te ontwikkelen. Hiermee kan iedereen z'n Nederlandse taalvaardigheid verbeteren. Hij is onder de indruk wat met AI is bereikt. “Dit was anderhalf jaar geleden nog ondenkbaar.”
Studenten van Inholland werken inmiddels met de AI-taalassistent. Reisorganisatie Corendon gaat de app testen onder 800 medewerkers op de Caribische eilanden en ook het ministerie van onderwijs en de universiteit zijn geïnteresseerd. Toon: “Taalvaardigheid is een vereiste om succesvol te zijn in je studie én het is een vereiste om je diploma te halen. Studenten werken naar de taaltoets toe, maar het is vaak ‘zweten, weten, vergeten’. Met name bij de Caribische studenten in Rotterdam waar ik les geef, maar ook bij andere subgroepen, zag ik dat het voortraject niet altijd goed is verlopen. Zij beheersen het Nederlands heel goed, maar maken toch specifieke fouten omdat ze een andere moedertaal hebben. Het algemene lesmateriaal is voor die groepen niet toereikend omdat ze het Nederlands al beheersen. Het is niet efficiënt om dat aan te bieden en zeker niet motiverend. Daar wilde ik iets mee doen.”
Toons idee was om een taalfitness-app te ontwikkelen, geïnspireerd door de vele apps voor je fysieke gezondheid. Dit idee diende hij in bij de Taalunie. “Ik wil dat studenten iedere dag even met taal bezig zijn, net zoals je met een fitness-app doet. Je kunt bijvoorbeeld de competitie met jezelf of met anderen aangaan en je score bijhouden. De app is klaar en het is de bedoeling om aparte modules te maken voor verschillende subgroepen, zoals studenten die een Turkse of Arabische achtergrond hebben. Er is vorig jaar een pilot gedraaid met de Caribische studenten. In Rotterdam is een grote, hechte Caribische gemeenschap en we hebben ook veel docenten van Caribische komaf.”
Hoe ben je te werk gegaan?
“We hebben met behulp van AI een ‘contrastieve grammatica’ opgesteld. Dit wil zeggen dat we AI hebben gevraagd om het Papiaments te vergelijken met het Nederlands en aan te geven waar de grootste uitdagingen liggen. AI had het op veel punten bij het rechte eind. Bijvoorbeeld bij het gebruik van ‘de’ en ‘het’, bij het gebruik van verwijswoorden en bij de woordvolgorde in vragende zinnen. Vervolgens zijn we die antwoorden gaan checken. We hebben studenten gevraagd of dit voor hen inderdaad de grootste uitdagingen zijn en hebben ook doorgevraagd. Daarbij kwamen nog wel wat andere dingen aan het licht. Zo blijkt dat veel studenten Nederlandse gezegden en uitdrukkingen als een struikelblok ervaren. Daar had AI niet aan gedacht. Negentig procent van de leerlingen van Caribische komaf kent uitdrukkingen zoals ‘het water staat mij tot aan de lippen’ of ‘tussen wal en schip vallen’ niet. Dus als je dat in een gesprek gebruikt, weten zij niet waar het over gaat. Dat zorgt voor verwarring, omdat zij verder natuurlijk goed Nederlands spreken.”
We hebben in dit project veel geleerd en die expertise gaan we nu ook inzetten voor nieuwe subgroepen, zoals de Turkse en de Arabische studenten.
Wat heb je met jouw bevindingen gedaan?
“Onze bevindingen hebben we toegevoegd aan de app. Net als de intonatie van sommige woorden en een lijst van ‘valse vrienden’. Dat zijn woorden die in beide talen voorkomen en op elkaar lijken, maar toch een andere betekenis hebben. Een bank is bijvoorbeeld in beide talen iets om op te zitten. Maar in het Nederlands is het ook een financiële instelling, terwijl je daar in het Papiaments een heel ander woord voor gebruikt. We hebben met dit onderzoek dus in kaart gebracht hoe we studenten het beste kunnen helpen. En op basis daarvan een AI-assistent gemaakt in ChatGPT, een open AI-omgeving dus. We hebben studenten gevraagd daarmee aan de slag te gaan en die resultaten zijn zeer positief.”
Wat zijn de voordelen voor de studenten?
“We zien dat Caribische studenten veel in hun eigen community blijven. Ze hebben daardoor niet veel contact met studenten die Nederlands als moedertaal spreken. Daardoor bleven zij dezelfde fouten maken. De AI-assistent is 24/7 een gesprekspartner die hen constant voedt met informatie en feedback. Een ander belangrijk aspect is ‘translanguaging’. Stel dat je van Curaçao komt en in Nederland rechten studeert. Dan zijn vaktermen vaak lastig te begrijpen. Natuurlijk legt een docent die uit, maar deze studenten begrijpen het dan vaak toch niet helemaal. De AI-assistent kan die uitleg in het Papiaments geven. Dat is een enorm voordeel, zo leren studenten deze begrippen veel sneller.”
“Het was de bedoeling om die AI-assistent te integreren in de app, maar inmiddels zien we dat de assistent zelf eigenlijk aan alle behoeftes voldoet. Dat is fantastisch. Ik denk dat de manier waarop wij AI inzetten voor deze subgroepen binnen Inholland uniek is. We hebben in dit project veel geleerd en die expertise gaan we nu ook inzetten voor nieuwe subgroepen, zoals de Turkse en de Arabische studenten.”
Waarom is die taalbeheersing zo belangrijk?
“De lessen Nederlands worden door veel studenten gezien als bijzaak, naast de kernvakken van hun studie. Maar omdat de large language models steeds belangrijker worden, krijgt taal een steeds centralere rol. ChatGPT baseert zich op menselijke taal, daar haalt het systeem zijn informatie uit. En de informatie die jij als gebruiker eruit haalt, wordt ook in taal gepresenteerd. De menselijke taalbeheersing wordt dus steeds belangrijker. Om antwoorden te krijgen van ChatGPT moet je het systeem haarfijn uitleggen wat je bedoelt of wat je vraag is. Ik denk niet dat alle studenten en docenten daar al van doordrongen zijn. Maar dit wordt een enorme omslag, ook in het onderwijs.”
Ik ben wel benieuwd naar de app.