‘Het gesprek over vrouwelijk leiderschap moet veel meer met mannen gevoerd worden’

Op zondag 8 maart stond Internationale Vrouwendag in het teken van rechten en gelijkwaardigheid voor vrouwen. Hoe kijken Marije Deutekom, lid van het college van bestuur van Hogeschool Inholland, en Karin Lindenhovius, docent bij de opleiding Business Studies, hiernaar? Ze gingen in gesprek over vrouwelijk leiderschap, hun eigen ervaringen en de positie van vrouw én man, ook binnen onze hogeschool.

Karin, je deed mee in het allereerste seizoen van Expeditie Robinson. En die won jij. Welke inzichten over leiderschap neem je mee uit die ervaring?
Karin: “Ik was nog jong en niet bewust bezig met vrouwelijk leiderschap of de verhouding tussen mannen en vrouwen. Het viel me wel op dat ik niet gehoord werd. Later in het programma werd ik toch tot leider gekozen. Juist omdat ik mezelf niet overschreeuwde, maar vanuit mijn sensitiviteit alles om me heen scherp analyseerde.”

Wat zegt jou dit over vrouwelijk leiderschap?
Marije: “Het is mooi te zien dat Karin haar tijd nam om verschillende perspectieven te wegen, te redeneren vanuit het collectief en dan tot een besluit te komen. Ik zou daarbij niet te veel de nadruk leggen op de spanning tussen mannelijk en vrouwelijk leiderschap. Er zijn verschillende stijlen van leiderschap die je zowel bij vrouwen als mannen kunt vinden. Wel zie ik dat mannen geleerd hebben om meer recht voor zijn raap te zijn, terwijl vrouwen meer gewend zijn om zich aan situaties aan te passen.”

Karin, je noemt onze samenleving patriarchaal. Zie je daardoor vormen van ongelijke behandeling om je heen?
Karin: “Waar moet ik beginnen? Laat ik één voorbeeld geven. Ik was een keer als tweede lezer betrokken bij een afstudeerproject. De student, een man, had een eigen bedrijf. Ik vroeg door en het bleek dat hij alleen mannelijke medewerkers aannam. Een bewuste keuze, zei hij, om me too-zaken en ander ‘gezeur’ te voorkomen. De examinator, ook een man, zei hier niets over. Dit raakte me. Het is pure discriminatie. Zo iemand laten we afstuderen. Ik mis het gesprek hierover intern.”

Marije: “Dit is inderdaad een schokkend voorbeeld dat helemaal niet past bij de waarden die we als hogeschool hebben. Als ik kijk naar eigen voorbeelden van ongelijke behandeling, dan denk ik aan hoe verschillend naar mannelijke en vrouwelijke leiders wordt gekeken. Aan vrouwen wordt dikwijls de vraag gesteld hoe ze hun taken combineren met hun ouderschap. Bij mannen gebeurt dat zelden. Als vrouw moet je je op meerdere vlakken verantwoorden waardoor je het bijna nooit goed doet.”

In een video voor Internationale Vrouwendag laten we vrouwelijke studenten aan het woord. Ze leggen uit hoe ogenschijnlijk kleine opmerkingen of gebeurtenissen zich opstapelen tot een zware last. Hoe kijken jullie daarnaar?
Marije: “Het is helaas een bekend verschijnsel. Je ziet het overal: meiden en vrouwen krijgen niet ter zake doend commentaar over hun functioneren. Je wordt niet alleen op je prestaties beoordeeld maar bijvoorbeeld ook op je uiterlijk. ‘Zij heeft haar functie vast te danken aan haar uiterlijk’; dat soort opmerkingen. Wat je doet, wordt in een context geplaatst waardoor je nog beter je best moet doen om gewaardeerd te worden.”

Karin: “Opmerkingen over het uiterlijk van vrouwen, goed bedoelde adviezen of ‘ze zal wel ongesteld zijn’: het zijn signalen van een patroon dat zich al honderden jaren manifesteert. Ik en andere vrouwen hebben geleerd om het weg te lachen. Maar naarmate ik ouder word, is het makkelijker me wel uit te spreken over ongelijke behandeling en rechten van vrouwen. En dat zouden meer vrouwen én mannen moeten doen. Bij Inholland vinden we inclusiviteit toch belangrijk? Laten we deze kernwaarde dan ook in de praktijk brengen.”

Hoe kan Inholland als organisatie meer doen aan inclusie in onderwijs, onderzoek en de werkomgeving?
Karin: “Voer bijvoorbeeld het vak maatschappij in als vast onderdeel in opleidingen. Zo leren studenten, in de context van hun professie waar ze voor opgeleid worden, waar vrouwen tegenaan lopen. En je maakt mannen bewust van hun privileges.”

Marije: “Ik zou niet zoeken naar één oplossing, maar de boodschap van inclusie en diversiteit op alle mogelijke manieren willen herhalen, zowel in de wijze waarop we professionals opleiden als door een veilige haven te creëren in onze werk- en leeromgeving waar vrouwen en mannen het gesprek hierover voeren. Het moet ingebakken raken in onze cultuur.”

Wat willen jullie van elkaar weten over vrouwelijk leiderschap?
Marije: “Karin, ik ben benieuwd of jij je hele loopbaan bewust bent geweest van de man-vrouwverhoudingen. Is jouw visie op vrouwelijk leiderschap altijd hetzelfde geweest of in de loop der tijd veranderd?”

Karin: “Pas bij mijn eerste echte baan werd ik me bewust van de ongelijkheid. Daarvóór nam ik het zoals het was, ik wist niet beter. Maar toen een door mij beoogde functie niet passend werd bevonden voor een vrouw, werd het me pijnlijk duidelijk. Mijn visie op vrouwelijk leiderschap? Vroeger probeerde ik mee te doen met de mannen om niet zwak over te komen. Nu voel ik die druk niet meer en voel ik me als vrouw juist supersterk.”

“Ik vind het belangrijk dat je als vrouw de vrijheid hebt om je leiderschap in te vullen zoals je dat zelf wenst, waarbij je jezelf kunt zijn. Ik ben benieuwd in hoeverre dat een issue was voor Marije vroeger in de sport en in de academische wereld waar ze promoveerde.” 

Marije: “Ik was daar toen minder bewust mee bezig en concentreerde me vooral op mijn werkzaamheden. De sport- en de academische wereld worden gezien als competitief, maar ik moet zeggen dat ik goed gedij in zulke omgevingen. Dat maakt het voor mij ook makkelijker.”

Welke boodschap willen jullie vrouwen én mannen meegeven voor gelijkwaardigheid en een inclusieve leiderschapscultuur?
Karin: “We moeten voorkomen dat dit een onderwerp van discussie wordt exclusief voor vrouwen. Juist mannen zijn aan zet. Zij hebben immers de touwtjes in handen en kunnen echt verandering bewerkstelligen. Dus mannen: kies positie en draag dit thema verder.”

Marije: “Belangrijk is dat iedereen de ruimte krijgt om een authentiek leider te zijn en daarin te floreren. En sta open voor de krachtige punten van het leiderschap van een ander.”