Lector Patrick Huntjens onderscheiden in New York
Lof voor praktijkgerichte aanpak richting een duurzame, gezonde en eerlijke samenleving
Van klimaatverandering en verminderde biodiversiteit tot een groeiende ongelijkheid tussen arm en rijk en wantrouwen tussen burger en overheid: de wereld kampt met een opeenstapeling van crises. Er is een maatschappelijke transitie nodig. Maar hoe zetten we die in gang? Op woensdag 23 september gaf Patrick Huntjens, lector Sociale Innovatie en Duurzaamheidstransities, in New York uitleg hoe betrokken partijen samen verandering waarmaken. Voor zijn aanpak en zijn werk voor het hoger onderwijs ontving hij er een internationale duurzaamheidsprijs.
Patrick was keynote speaker op de Green School Conference 2026 in New York. Hij ontving er de Global Green Mentor Award. “De prijs is een erkenning voor zijn uitmuntende leider- en mentorschap voor een duurzame toekomst”, zei juryvoorzitter Virendra Rawat.
Vanuit een gezamenlijke visie en gedeelde waarden bouwen we vertrouwen op, vormen we coalities en komen we tot zichtbare veranderingen.
Transitiebloem: van gedeelde waarden naar echte verandering
In zijn lezing ging Patrick in op het onlangs verschenen boek Eco-Social Contracts for Sustainable and Just Futures, dat hij samen met internationale partners samenstelde en dat inmiddels vier internationale boekprijzen heeft ontvangen. “We hebben nieuwe, collectieve afspraken en spelregels nodig om samenlevingen duurzaam, gezond en eerlijk te maken. Afspraken en spelregels waarbij de relatie tussen mensen onderling en tussen mensen en overheden wordt hersteld en de mensheid weer in een goede verhouding komt te staan met de natuur.” De transitie is al gaande in Nederland en andere landen. Patrick: “De transitiebloemaanpak helpt om zulke afspraken in de praktijk vorm te geven. We brengen mensen en organisaties bij elkaar om vanuit een gezamenlijke visie en gedeelde waarden vertrouwen op te bouwen, coalities te vormen en tot zichtbare veranderingen te komen.”
Bedrijventerreinen in Delft
De transitiebloemaanpak wordt inmiddels een aantal jaren gebruikt als procesaanpak voor alle living labs van het Nationaal Groeifonds-programma Werklandschappen van de Toekomst, zoals het living lab TU Delft/Schieoevers. Hier werken onder meer gemeente, ondernemers, kennis- en onderwijsinstellingen en andere betrokken partijen samen aan de transformatie van het bedrijventerrein. Daarbij gaat het om samenhangende opgaven rond gezondheid, biodiversiteit, klimaat, wonen en werken en de energietransitie. Gilbert Curtessi is regisseur van het living lab dat werkt aan de transitie in Delft. “Doel van de procesaanpak was om de huidige situatie en gewenste veranderingen vast te stellen met de transitiebloem als denkkader.”
Aan de hand van de transitiebloem kun je heel gestructureerd brainstormen, wat leidt tot concrete projecten met mooie koppelkansen.
Concrete projecten en koppelkansen
“De meerwaarde van de transitiebloem is dat je vertrekt vanuit gedeelde waarden en tot een gezamenlijke visie komt”, zegt Gilbert. “Vervolgens kun je aan de hand van de transitiebloem heel gestructureerd brainstormen, wat leidt tot concrete projecten met mooie koppelkansen. Zoals groene gevels voor bedrijfspanden: daarmee bespaar je energie, bedrijven zien er aantrekkelijk uit en het draagt bij aan klimaatadaptatie en biodiversiteit.” Zo lopen er inmiddels nog drie concrete projecten en is een vijfde in de maak.
Boeren in Gelderland
Ook in de Achterhoek is een prachtig voorbeeld te zien van de transitiebloemaanpak. Net als elders in Nederland hebben boeren er te maken met regeldruk, starre protocollen en top-down procedures van overheden. Om het heft in eigen hand te nemen en het vertrouwen met de overheid te herstellen besloten 35 boeren zich te verenigen. Binnen het Markemodel, een nieuw governance- en sturingsmodel, werken boeren, overheden en andere betrokken partijen gebiedsgericht samen aan meerdere maatschappelijke en ecologische doelen. “De boeren vormen per gebied een Boerenraad”, zegt Johan de Kleuver, sociaal architect en mede-initiatiefnemer van het nieuwe model. “Zij pakken gezamenlijk de doelstellingen op voor hun gebied zoals ze overeengekomen zijn met overheden en andere betrokken partijen. Deze organisaties zijn verenigd in de zogeheten Markeraad.” De Markeraad vraagt en de Boerenraad levert, zonder dat de een boven de ander staat. Het is sturing op doelen, gebied en op basis van dialoog, en dat werkt: afgesproken doelstellingen worden een voor een behaald.
Werken aan vertrouwen is een sleutelfactor: mensen voelen zich weer gezien en gehoord.
Holistische aanpak
Het nieuwe organisatiemodel kreeg invulling dankzij de transitiebloem. “Met de transitiebloem ga je niet opnieuw onderhandelen vanuit individuele belangen”, zegt Johan. “We spraken met elkaar over gedeelde waarden en wat we van elkaar nodig hebben om gemeenschappelijke doelen te bereiken. Het is een holistische aanpak om systeemverandering echt voor elkaar te krijgen.” Net als in Delft groeide het onderling vertrouwen. “Werken aan vertrouwen is een sleutelfactor: mensen voelen zich weer gezien en gehoord.”
Onderzoek en onderwijs
In Gelderland is het enthousiasme zo groot, dat de provincie de proef heeft uitgebreid tot 150 boeren: ook de Veluwe en het rivierengebied doen mee. Vijf betrokken gemeenten maakten zelfs spontaan 10 duizend euro vrij voor dit project. Patrick is evenzeer enthousiast: “Het is mooi dat Hogeschool Inholland in verschillende gebieden impact maakt. De onderzoekers van ons lectoraat zijn druk bezig om deze en andere projecten te faciliteren. Daarnaast werkt de aanpak door in ons onderwijs, onder andere als belangrijke onderlegger voor de nieuwe master Duurzaamheidstransities. Studenten met zeer uiteenlopende achtergronden, van pedagogiek en maatschappelijk werk tot bedrijfskunde en technische natuurkunde, werken daarin samen met maatschappelijke partners aan actuele transitievraagstukken. Zo leren zij verschillende perspectieven en kennisgebieden te verbinden en gezamenlijk tot handelingsperspectief en collectieve actie te komen.”
De transitiebloem komt voort uit Patricks bredere visie op een Natuurlijk Sociaal Contract: nieuwe afspraken over hoe mensen, overheden en organisaties samenleven en verantwoordelijkheid nemen voor elkaar én de natuur. Lees meer over zijn visie op het Natuurlijk Sociaal Contract.