Opinie: 'Praktijkonderzoek slaat brug tussen wetenschap en samenleving'

Hoe laten we als praktijkgerichte onderzoekers onze stem horen in het publieke debat? In dit opiniestuk – ook verschenen op Scienceguide – pleiten associate lector Krista Schram (Publiek Vertrouwen in Veiligheid) en communicatieadviseur Esmeralda van Heijningen van Hogeschool Inholland voor zichtbaarheid en samenwerking. 

‘Laat praktijkonderzoekers het gat tussen wetenschap en samenleving dichten’

Waar het voor universiteiten moeilijker wordt om de verbinding met de samenleving te behouden, is het tijd voor praktijkgericht onderzoekers om te laten horen dat zij altíjd op de samenleving betrokken zijn. Praktijkgericht onderzoekers moeten de schroom van zich afwerpen en de aandacht zoeken, betogen Krista Schram en Esmeralda van Heijningen. 

De miljardenbezuinigingen op het hoger onderwijs dreigen de band tussen kennis en samenleving te verzwakken. Als een volgend kabinet deze doorzet, zullen universiteiten zich noodgedwongen meer richten op hun kerntaken: onderzoek en onderwijs. De tijd en ruimte om in gesprek te gaan met burgers en beleidsmakers komt daarmee onder druk te staan. Juist die verbinding is echter essentieel voor een constructief maatschappelijk debat. Recent waarschuwden Nederlandse wetenschappers dat de bezuinigingen ten koste zullen gaan van hun maatschappelijke betrokkenheid. 

Onlangs betoogde Steven Pinker, hoogleraar aan Harvard, dat universiteiten zich weer primair moeten richten op hun kerntaak: het ontwikkelen van kennis, niet het najagen van sociale rechtvaardigheid. Daar sluiten wij ons bij aan. Maar wie zorgt er dan voor dat de verbinding met de samenleving behouden blijft, en dat sociale rechtvaardigheid – in de zin van representatie en inclusie – tóch een plek krijgt in het publieke debat? 

Brug tussen academie en samenleving 
Dit is het moment voor praktijkgerichte onderzoekers om op te staan en hun stem te laten horen. Deze onderzoekers verbinden kennisontwikkeling met maatschappelijke realiteit. Door structureel samen te werken met verschillende groepen in de samenleving, brengen wij niet alleen inzichten voort, maar geven we ook ondervertegenwoordigde stemmen een plek in het publieke debat. Daarmee slaan we een brug tussen academische kennis en maatschappelijke urgenties – zonder de wetenschappelijke integriteit uit het oog te verliezen. 

Waar fundamenteel onderzoek zich vaak richt op de lange termijn en wetenschappelijke vooruitgang, ligt de kracht van praktijkgericht onderzoek in het hier en nu. Wij, praktijkgerichte onderzoekers, staan met onze voeten in de klei. We werken zij aan zij met burgers, professionals en beleidsmakers, wat ons niet alleen een uniek perspectief geeft, maar ook een verantwoordelijkheid om onze inzichten actief te delen en het publieke debat te voeden. 

Juist in een tijd waarin de publieke discussie verhardt en misinformatie terrein wint, is onze stem onmisbaar. Wij zijn getraind om complexe vraagstukken te vertalen naar begrijpelijke inzichten en concrete handelingsperspectieven. Dat is geen bijzaak, maar de kern van onze maatschappelijke opdracht. Omdat we dagelijks werken met burgers en professionals, kennen we de uitdagingen van binnenuit. Dat stelt ons in staat om abstracte kennis een gezicht te geven, kwetsbare groepen een stem te bieden en bij te dragen aan oplossingen die ertoe doen. Daarvoor moeten we onze inzichten echter breder delen dan alleen in onderzoeksrapportages en wetenschappelijke publicaties. 

Impact van praktijkgericht onderzoek 
Neem mijn eigen onderzoek naar onveiligheid van meiden in de buitenruimte. Door actief de media op te zoeken en onze bevindingen te delen, bereikten we gemeenteraadsleden in zowel Rotterdam als Amsterdam. Dat leidde tot politieke aandacht en droeg bij aan beleidsaanpassingen: van expertsessies tot toezeggingen over het anders inrichten van de openbare ruimte, met jonge vrouwen als uitgangspunt. 

De impact reikte zelfs verder: een uitnodiging voor een regiocongres van D66 en een verwijzing door staatssecretaris Coenradie in een uitzending van Renze om te benadrukken dat er vanuit de politiek aandacht moeten komen voor dit onderwerp. Zulke doorwerking is alleen mogelijk als we onze kennis actief via media delen – buiten de muren van onze instellingen. 

Praktijkgericht onderzoekers, treed naar buiten 
Toch zijn veel praktijkgerichte onderzoekers terughoudend in het delen over hun onderzoeksresultaten. Ook ik ben lang voorzichtig geweest in het breed delen van mijn inzichten. Tijdsdruk, onbekendheid met media en de angst om de nuance te verliezen spelen een rol. Die terughoudendheid is begrijpelijk, maar niet houdbaar. De samenleving heeft behoefte aan gefundeerde inzichten die verder reiken dan de waan van de dag, en wij hebben de kennis én de positie om die te bieden. 

Mijn oproep is dan ook drieledig. Collega-onderzoekers, werk samen met communicatiespecialisten binnen je instelling, zoek proactief de media op en reageer op de actualiteit. Vraag je altijd af: kan ik hier een boodschap kwijt die perspectief biedt en de samenleving vooruithelpt? Durf ‘nee’ te zeggen als het niet past, maar durf vooral ‘ja’ te zeggen als het wel kan. 

Beleidsmakers en instellingen: faciliteer dit. Creëer de ruimte en de middelen zodat onderzoekers zich kunnen focussen op deze cruciale taak. En media, geef praktijkgerichte onderzoekers de ruimte om hun stem te laten horen in het publieke debat. Juist hun perspectief – geworteld in samenwerking met de samenleving – verdient structurele zichtbaarheid. 

Verbinding wetenschap en samenleving is geen luxe 
De verbinding tussen wetenschap en samenleving is geen luxe. Het is een voorwaarde voor vertrouwen, draagvlak en vooruitgang van de wetenschap. We moeten vanuit onze bevoorrechte positie onze stem laten horen en voorkomen dat we het publieke debat over laten aan de luidste stemmen. Het is tijd dat wetenschap en samenleving elkaar weer vinden, en dat begint met ons.

Wil je ook de impact van je onderzoek vergroten?
Bij Hogeschool Inholland doen we er alles aan om onderzoekers te ondersteunen in het delen van hun inzichten. Wil je ook impact van je onderzoek vergroten? Betrek dan vanaf het begin een communicatiespecialist. De samenwerking tussen onderzoek en communicatie is geen bijzaak, maar een sleutel tot succes.