Patrick Huntjens publiceert boek om mondiale crises te bestrijden
‘We moeten de relatie tussen mens, natuur en samenleving herijken en herstellen’
Veel mensen maken zich zorgen over klimaatverandering, biodiversiteitsverlies, ongelijkheid en polarisatie. Patrick Huntjens, lector Sociale Innovatie en Duurzaamheidstransities aan Hogeschool Inholland pleit daarom voor een verbindend verhaal: een eco-sociaal contract dat laat zien hoe iedereen, van buurt tot beleid, met kleine, haalbare stappen het verschil kan maken. In het nieuwe boek, Eco-Social Contracts for Sustainable and Just Futures: Mobilising Collective Power to Deal with the 21st Century Polycrisis, laat hij zien hoe dat er in de praktijk uitziet. De vele voorbeelden inspireren studenten en docenten om theorie direct te vertalen naar doen. Patrick schreef het boek samen met een internationale groep auteurs onder vlag van de Verenigde Naties.
Aanpak polycrisis
Hoe verschillend de mondiale crises ook lijken, ze hebben met elkaar te maken, stelt Patrick. “Ze hangen nauw samen met een sociaaleconomisch model dat gericht is op eindeloze economische groei, onduurzame exploitatie van natuurlijke hulpbronnen en individueel gewin, en worden mede gevoed door diepgewortelde overtuigingen zoals het antropocentrisch wereldbeeld waarin de mens boven de natuur staat”, zegt hij. “Het is een model dat ongelijkheid in stand houdt, ecosystemen aantast, onze verbondenheid met elkaar en met de natuur uitholt, en zo het welzijn én de basis van een duurzame en rechtvaardige samenleving onder druk zet.”
Natuurlijk gedrag
Volgens Patrick is het de hoogste tijd om de band tussen mensen onderling en met de natuur te herstellen. “De mens is in essentie eco-sociaal. Voor onze overleving hebben mensen kwaliteiten ontwikkeld als solidariteit, wederkerigheid, co-creatie en samenwerking. We hebben een aangeboren vermogen tot delen en zorgen voor elkaar én voor de natuur. Deze gedragingen zijn natuurlijk, ze geven ons energie, betekenis, zingeving en compassie.”
Binnen Hogeschool Inholland krijgt het eco-sociale verhaal op verschillende manieren vorm. Dat gebeurt langs drie sporen:
Een nieuwe master Duurzaamheidstransities, ontwikkeld in samenwerking met de Hogeschool van Amsterdam en Hanzehogeschool.
Onderwijsvernieuwing vanuit het lectoraat, met focus op een regeneratieve samenleving. Dit gebeurt onder andere binnen de Inholland-domeinen Creative Business, Gezondheid, Sport & Welzijn en Agri, Food & Life Sciences.
Drie Nationale Groeifondsprogramma’s: REGENL (regeneratieve landbouw), NL210 (nature-based solutions en natuurinclusieve samenleving) en Werklandschappen van de Toekomst. Hierin werken onderwijs, onderzoek en praktijk nauw samen.
Als partner in deze programma’s draagt Inholland, via het lectoraat, bij aan een gezamenlijke investering van ongeveer 500 miljoen euro in de transitie naar een duurzame, veerkrachtige samenleving. Daarbij wordt ook de ‘Transitiebloem-aanpak’ van het lectoraat ingezet: een werkwijze die in tientallen living labs helpt om eco-sociale contracten in de praktijk te brengen.
Ook studenten dragen actief bij aan deze beweging, ziet lector Patrick Huntjens. Zij werken aan uiteenlopende projecten, zoals voedsel- en energiecoöperaties, klimaatadaptatie, eco-sociaal werk, circulaire innovatie en natuurinclusieve stedenbouw.“Zulke initiatieven sluiten naadloos aan bij het gedachtegoed van het eco-sociaal contract, en laten zien hoe onderwijs kan bijdragen aan een duurzame en rechtvaardige toekomst.”
Nieuwe afspraken in een eco-sociaal contract
“We moeten de relatie tussen mens, natuur en samenleving herijken en herstellen”, zegt Patrick. “Dat vraagt om een eco-sociaal contract: nieuwe, collectieve afspraken over hoe we onze samenleving organiseren. Het gaat niet alleen om onze relatie met elkaar en met de natuur, maar juist ook om een fundamentele herziening van onze economie — één die is gericht op welzijn, verbondenheid en respect voor ecologische grenzen.”
Inspirerende voorbeelden
Zo’n eco-sociaal contract klinkt abstract, maar is het helemaal niet, zegt Patrick. “Er zijn overal inspirerende voorbeelden van mensen die al werken aan de fundamenten van zo’n eco-sociaal contract: burgerinitiatieven, zorgcoöperaties, lokale voedselnetwerken en pioniers in een regeneratieve economie die welzijn, zorg en het leven zelf centraal stellen.”
Nieuwe, internationale publicatie
Het boek Eco-Social Contracts for Sustainable and Just Futures bundelt inspirerende verhalen en inzichten over hoe we wereldwijd anders kunnen samenleven, besturen en omgaan met de natuur. Overal ter wereld ontstaan al concrete alternatieven, vaak voortkomend uit inheemse en lokale kennis, culturele tradities en gemeenschapspraktijken. Als initiatiefnemer en hoofdredacteur bracht Patrick Huntjens een internationaal team van 30 auteurs samen, met bijdragen van vooraanstaande wetenschappers, beleidsmakers, maatschappelijke organisaties, publieke denkers, activisten en kunstenaars uit alle delen van de wereld.
Het resultaat is een optimistisch en praktijkgericht geluid dat inmiddels weerklank vindt binnen de Verenigde Naties, waar het gedachtegoed wordt meegenomen in de beleidskaders van diverse organisaties waaronder UNEP, UNESCO, UNRISD, ILO en WHO, en gerelateerde programma’s voor duurzaamheid, solidariteit, inclusie, rechtvaardigheid en onderwijs.
Veel goede voorbeelden
“Bij het schrijven van het boek hadden we een luxeprobleem”, vertelt Patrick. “Er zijn namelijk zo veel goede voorbeelden* te vinden als alternatief voor het dominante neoliberale systeem. Ook in Nederland. Ons land staat voor grote uitdagingen: biodiversiteitsverlies in agrarische gebieden, stijgende overstromingsrisico’s maar ook meer hittegolven en droogte, en een groeiende vraag naar duurzame energie. Tegelijkertijd hebben we unieke kansen om een leidende rol te spelen. Projecten zoals De Marker Wadden, het veenweideprogramma in de Krimpenerwaard en de Groene Stad-beweging laten zien hoe natuurherstel, klimaatmaatregelen en leefkwaliteit hand in hand kunnen gaan.”
Zoeken naar gemeenschappelijke waarden
De vraag is hoe je deze goede voorbeelden kunt volgen. “Verandering komt meestal van onderop, dus niet alleen vanuit de overheid of de politiek”, is Patrick’s overtuiging. “Iedereen kan bijdragen: van vergroening in de wijk tot regeneratieve landbouw.” Het begint volgens hem met kleine stappen en gedeelde waarden. Die vormen de basis voor plannen die waarde toevoegen, sociaal, ecologisch én economisch. “Dan spreken we over meervoudige waardecreatie. Burgers kunnen het initiatief nemen, ondernemers vernieuwen hun verdienmodel, onderzoekers brengen de expertise in, overheden scheppen de voorwaarden en het onderwijs leidt professionals op die deze duurzame transities kunnen realiseren.
Onderwijsvernieuwing
Het boek biedt inspiratie voor studenten van álle opleidingen die bijdragen aan maatschappelijke opgaven – van sociaal werk en zorg tot techniek en communicatie. “Hogescholen kunnen als geen ander de brug slaan tussen theorie en praktijk,” aldus Patrick. “Met aandacht voor softskills én samenwerking over grenzen heen: interdisciplinair én transdisciplinair, samen met burgers, bedrijven, overheden en maatschappelijke organisaties. Want echte systeemverandering lukt alleen samen, in buurten, klaslokalen en coöperaties. Door gezamenlijke afspraken te maken die er echt toe doen.”
Master Duurzaamheidstransities
Zo vormen de inzichten uit Eco-Social Contracts een belangrijke inspiratiebron voor de nieuwe master Duurzaamheidstransities, ontwikkeld door Inholland, Hogeschool van Amsterdam en Hanzehogeschool. Deze opleiding bereidt studenten voor op het realiseren van duurzame systeemverandering. De visitatie staat gepland voor november 2025; de start is voorzien in september 2026.
Het boek Eco-Social Contracts for Sustainable and Just Futures: Mobilising Collective Power to Deal with the 21st Century Polycrisis wordt maandag 3 november officieel gelanceerd in Doha, als onderdeel van de aanloop naar de VN-World Summit for Social Development (van 4 tot en met 6 november in Doha). Meer informatie hierover vind je op de UNRISD site.
*Meer voorbeelden en handelingsperspectieven vind je in Nieuwe perspectieven voor natuur en samenleving, van de hand van Nederlandse IPBES-hoofdauteurs (van de Transformative Change en Nexus rapporten), met Patrick als hoofdauteur.