‘Professionals hebben er baat bij als ze hebben geleerd publieksonderzoek te doen’
Joke Hermes viert haar jubileum als lector
Joke Hermes, lector Inclusion and the Creative Industries, vierde 4 juli haar 20-jarig jubileum als lector bij Inholland. Als pleitbezorger van publieksonderzoek deed ze dit onder warme belangstelling van een breed publiek. Tientallen collega’s, studenten en werkveldpartners luisterden aandachtig naar Jokes betoog over het belang van aandachtig luisteren. Want dat is volgens haar een essentiële stap die elke onderzoeker dient te zetten om te begrijpen hoe een vraagstuk echt in elkaar zit.
Meer weten? Download hier het jubilieumboekje.
Geen toepasselijkere plek voor deze feestelijke bijeenkomst dan Broedplaats Baggerbeest. Deze creatieve hotspot fungeert als cultureel ankerpunt van de nieuwe Amsterdamse Sluisbuurt. Het biedt onder meer onderdak aan het SLUISlab van Inholland, waar onderzoekers, studenten, eilandbewoners en andere stakeholders de stilaan verrijzende wijk uitvinden. Juist door met publieks- en ontwerpend onderzoek samen de buurt vorm te geven.
Goed publieksonderzoek is een traag en soms pijnlijk proces waarbij je geliefde ideeën moet loslaten.
Kwalitatief publieksonderzoek als kern
Op de eerste verdieping van het Baggerbeest zijn de ogen van de bezoekers gericht op het podium wanneer Joke met een stralende glimlach aan haar lezing begint. Ze stipt het onderzoek aan dat ze de laatste twee decennia met anderen heeft gedaan. “In al deze projecten gebruik ik vormen van kwalitatief publieksonderzoek. Ik probeer te begrijpen hoe anderen de wereld zien. Daarbij richt ik me op cultureel burgerschap: hoe gebruiken we media om in verbinding te komen met elkaar, om te ontdekken hoe we erbij kunnen horen en welke hoop en dromen we hebben over de wereld?”
Starten met een praktijkgericht vraagstuk
Jokes onderzoeksprojecten starten met een praktijkgericht vraagstuk. “Verschillende vormen van kennis komen hierin bij elkaar. Kennis van professionals, kennis uit ervaring, de kennis van onze handen en zintuigen. Dat vertalen we naar wat nodig is voor beleid, veranderingsprocessen, zorg en communicatie.” Dit gaat voorbij aan het oplossingsdenken, waarvan we denken dat het van ons gevraagd wordt, waarschuwt Joke. “Goed publieksonderzoek is een traag en soms pijnlijk proces waarbij je geliefde ideeën moet loslaten.”
Ik begon beroerd, met een vragenlijst en ik kon niet goed luisteren, tot ik mensen apart nam en een dialoog aanging met ze.
Basistraining voor alle professionals
“Werkelijk alle professionals in de creatieve industrie, de sociale sector en de beleidsdomeinen hebben er baat bij als ze hebben geleerd publieksonderzoek te doen”, concludeert Joke. “De basistraining in luisteren, het analyseren van wat je hebt gehoord, wat het is dat verhalen en mensen met elkaar verbindt; je bent je er voortaan van bewust dat we de neiging hebben om voorbarige conclusies te trekken, dat goed luisteren heel moeilijk is en het denken in oplossingen enorm verleidelijk.”
Talkshow over publieksonderzoek
Alle professionals moeten publieksonderzoek kunnen doen. De stelling is het vertrekpunt voor een talkshow onder leiding van Rokhaya Seck en Linda Duits, waarvoor Annette Hill (hoogleraar Media- en Communicatiestudies aan de Jönköping Universiteit), Chris Sigaloff (programmamanager voor de ontwikkeling van de nieuwe grote bibliotheek bij de Openbare Bibliotheek Amsterdam) en Kim Spierenburg (PD-kandidaat en onderzoeker van creatieve methodologieën bij het lectoraat van Joke) aanschuiven.
Het gaat om luisteren, om verbinding zoeken en om nieuwsgierig te zijn in wat anderen bezighoudt.
In dialoog
Annette vertelt dat Joke haar ooit inspireerde om publieksonderzoek te gaan doen. “Ik begon beroerd, met een vragenlijst.Ik kon niet goed horen wat mensen zeiden, tot ik ze apart nam en een dialoog aanging met ze.” Ook Kim past publieksonderzoek toe en bevraagd mensen in de omgeving van de Sluisbuurt naar de rol van water en het klimaat. “Ik focus op het gedeelde verhaal dat hieruit naar voren komt en hoop daarmee meer mensen te bereiken.”
Bibliotheek van de toekomst
Chris vertelt over OBA Next, de bibliotheek van de toekomst in Amsterdam Zuidoost. “We willen een inclusief gebouw en proberen te ontdekken wat bijvoorbeeld jongeren zal aantrekken. We hebben een pop-upbibliotheek opgezet om te onderzoeken op welke manier bewoners die ruimte willen gebruiken. En dat levert verrassende uitkomsten op: sommigen maken er een podcast, anderen gaan er dj’en en we horen vaak de behoefte aan veilige, schone, openbare toiletruimten in de bibliotheek. Je moet je kennelijk eerst thuis kunnen voelen voordat je in een bibliotheek over de wereld en over jezelf kan leren.”
Je bent aardig, je kunt goed luisteren met inlevingsvermogen. En als jou iets wordt gevraagd, kun je de waarheid vertellen.
Nieuwsgierig zijn
Ben je een betere onderzoeker als je de vaardigheden voor publieksonderzoek beheerst? De drie gesprekspartners antwoorden bevestigend. “Het gaat om luisteren, om verbinding zoeken en om nieuwsgierig te zijn in wat anderen bezighoudt”, zegt Kim. “Hoe kun je als onderzoeker niet nieuwsgierig zijn?”
Twintig jaar en nu?
Peggy van Schijndel, manager van het Kenniscentrum Creative Business, ziet in Joke alles van een goede publieksonderzoeker terug. “Je bent aardig, je kunt goed luisteren met inlevingsvermogen. En als jou iets wordt gevraagd,” lacht ze, “kun je de waarheid vertellen. Namens alle collega’s dank voor twintig jaar lectorschap.” En daarmee kwam onder luid applaus de lezing en de talkshow tot een eind. Maar met het vooruitzicht van nog eens vijf jaar praktijkgericht onderzoek van een bevlogen Joke: bijvoorbeeld naar bibliotheken van de toekomst of naar mediageletterdheid in placemaking-projecten; telkens vanuit de kracht van kwalitatief publieksonderzoek.