‘Transities beginnen bij idealen’
Angelique Ruiter, associate lector Duurzaamheidstransities
Hoe krijgen we deze en komende generaties in beweging om onze leefomgeving duurzamer en onze samenleving veerkrachtiger te maken? Volgens Angelique Ruiter niet alleen via een cognitief pad met logische argumenten en goed gefundeerde feiten. Wil je mensen tot ander gedrag aanzetten, dan moet je ook inspelen op onzichtbare patronen en onderliggende gevoelens. Als associate lector Duurzaamheidstransities legt zij zich toe op sociale innovaties. En daarvoor trekt ze vernieuwende methoden uit de kast.
Sociale innovatie is een niet te onderschatten ingrediënt om duurzaamheidstransities voor elkaar te krijgen. Het gaat bijvoorbeeld om de vraag of mensen bereid zijn hun gedrag te veranderen en een technologische innovatie te omarmen. “Zie bijvoorbeeld de energietransitie in de wijk”, zegt Angelique. “Gemeenten hebben de opdracht om woningen van het aardgas af te halen. Als alternatief wordt bewoners aansluiting op het warmtenet aangeboden. Maar ze weten niet wat het inhoudt en kunnen daartegen in verzet komen.”
Op zoek naar gedeelde waarden
In plaats van eindeloos te analyseren waar de tegenstem van de wijkbewoners vandaan komt en hen te bestoken met argumenten om vooral in te stemmen, legt Angelique liever de focus op onuitgesproken factoren. “Wat je vaak ziet is een wantrouwen bij de burger jegens de overheid, wat zo’n tegenstem verklaart. De vraag is dan ook hoe je dat gevoel naar boven haalt, kunt wegnemen en kunt focussen op de waarden die bewoners en gemeenten delen. In plaats van de nadruk te leggen op ‘je moet een warmtenet want we moeten van het gas af’ richt je je op het gemeenschappelijk doel van een prettige en leefbare woonomgeving. Daar vinden gemeenten en bewoners elkaar wel.”
Arts-Based Research
Angelique wil vernieuwende methoden inzetten om tot sociale innovatie te komen en daarmee de duurzame transitie in gang zetten. “Een voorbeeld is Arts-Based Research”, zegt ze. “Het is een onderzoeksmethode op basis van kunstvormen zoals theater, dans, muziek, beeldende kunst of verhalen om als onderzoekers en betrokkenen tot andere denkwijzen te komen dan alleen vanuit cognitieve patronen. Hoe gedragen deelnemers zich, hoe kunnen ze veranderen, welke gevoelens spelen er? Vanuit een nieuw perspectief kunnen we zo tot activering en verbinding komen.”
Studenten leren het beste in de praktijk als ze zelf een vraagstuk uitpluizen en de regie pakken in het onderzoek.
Transitiepijn bij boeren
Arts-Based Research kun je inzetten voor de duurzame transitie in de wijk en bijvoorbeeld ook voor de transitie van regeneratieve landbouw. “Als klassieke boeren voor zo’n landbouwmodel kiezen, betekent dit pionieren, veel onzekerheid, kiezen voor verdienmodellen die zich nog niet helemaal bewezen hebben. Dat zorgt voor transitiepijn bij boeren. Met Arts-Based Research kun je dit naar boven halen, waarmee de overheid in haar beleid rekening kan houden.”
Social Presencing Theater
Volgens Angelique is het belangrijk dat studenten bekend raken met modellen als Arts-Based Research. “Het zijn tools voor aanstaande professionals om toe te passen in hun werk voor de duurzame transitie.” Zo heeft ze studenten van de opleiding Dier in de Duurzame Samenleving kennis laten maken met Social Presencing Theater, een manier om je bewust te worden van je eigen houding in een groep en de energie binnen de groep. “De specifieke case was dat er iets schuurde in de onderlinge samenwerking. We onderzochten wat er zou gebeuren als we iets in onze groepsopstelling zouden verschuiven. Ik wil dit soort methoden vaker inzetten in het onderwijs en in de praktijk om ze verder aan te scherpen voor verschillende doelgroepen.”
Het mooie van het hbo is, dat je niet alleen bezig bent met de theorie, maar ook met de toepassing.
Studenten voor praktijkgericht onderzoek
Angelique is ook van plan om studenten actief in te zetten in het praktijkgericht onderzoek, zoals ze dat ook doet bij Hogeschool Utrecht, waar zij hoofddocent is binnen het lectoraat Co-Design. “Studenten leren het beste in de praktijk als ze zelf een vraagstuk uitpluizen en de regie pakken in het onderzoek. Zo heb ik Utrechtse studenten betrokken bij een project voor een sociale, economische en democratische energietransitie in Gaasperdam. Zij bedachten en ontwikkelden zelf een spel om met bewoners over dit onderwerp in gesprek te gaan.”
Idealistisch doel
Met haar aanstelling als associate lector wil Angelique de duurzame transitie in gang zetten. “Hiervoor zijn naast traditionele, cognitieve methoden andere werkwijzen nodig. Mijn doel is dat betrokkenen die werkwijzen gaan gebruiken. Het is een idealistisch doel, maar de transitie begint bij idealen. Het mooie van het hbo is, dat je daar in de praktijk werk van kunt maken. Dat je niet alleen bezig bent met de theorie, maar ook met de toepassing.”