“Van swipen alleen leer je niet schrijven”
Boek: Aandacht voor de fijne motoriek in kleuterthema's (zet de handen en vingers aan het werk)
“Motoriek is een onderbelicht onderwerp, terwijl het juist de basis vormt voor leren,” legt Silvana Herben, docent bij de Ad PEP en Inholland pabo uit. Informatie over het onderwerp ontbrak en daarom besloot ze zelf een boek te schrijven over motoriek bij jonge kinderen en hoe je dit kunt verweven in je eigen onderwijs. “Van swipen alleen leer je niet schrijven, laat dat duidelijk zijn.”
Een paar jaar geleden gaf Silvana veel schrijflessen aan pabo-studenten. Deze studenten vroegen haar geregeld naar bijpassende literatuur. Tot haar verbazing moest ze telkens antwoorden dat er geen boek bestond dat motoriek praktisch koppelde aan de manier waarop leerkrachten met thema’s werken in de klas. Er kwamen gelukkig wel steeds meer boeken over motoriek, maar niet geïntegreerd met het thematisch werken wat je in kleutergroepen vaak ziet. In de kleutergroep werk je veelal met een herfsttafel, een thema rond de bakker of de kinderboerderij etc. “Voor taal, rekenen en spel zijn er talloze boeken, methodes en leerdoelen, maar voor motoriek was er niet een boek gericht op de thematische aanpak van fijne motoriek. Terwijl we in groep 3 van alle kinderen verwachten dat ze leren schrijven. Maar hoe doen we dat dan, als hun handen en spieren daarvoor nog nauwelijks zijn getraind?” Dat inzicht zette Silvana aan het denken. Het leidde uiteindelijk tot een combinatie van onderzoek, praktijkervaring en een flinke dosis passie. Zo ontstond dit boek.
Motorische vaardigheden
Het boek is opgebouwd uit twee delen: deel 1 geeft een stevig theoretisch fundament. Silvana heeft literatuuronderzoek gedaan naar motoriek en de relatie met leren. Ze beschrijft waarom motoriek niet alleen gaat om bewegen, maar onlosmakelijk verbonden is met schrijven, lezen, concentratie en zelfs met welbevinden en welke fijne motorische vaardigheden belangrijk zijn voor het leren schrijven. Deel 2 is een praktisch handboek met uitgewerkte thema's met activiteiten en voorbeelden die naadloos aansluiten bij die thema’s in de klas. Van bouwen in de bouwhoek tot knippen, van buiten spelen tot spelletjes aan tafel. Wat je kan doen bij thema's zoals piraten of de bakkerij die de fijne motoriek stimuleren? De activiteiten zijn direct toepasbaar in de kleutergroep en met wat aanpassingen in een peutergroep, ook is er een stuk geschreven voor groep 3, omdat je daar leerlingen kan hebben met schrijfproblematiek en welke activiteiten en materialen je kan aanbieden in groep 3. “Ik wilde dat professionals er meteen mee aan de slag kunnen. Geen losse oefeningen die je ergens tussendoor doet, maar ideeën die je gewoon in je thema’s kunt verwerken. Zo wordt motoriek een vanzelfsprekend onderdeel van je lespraktijk.”
Waarom motoriek onmisbaar is
Silvana benadrukt steeds weer: motoriek is geen extraatje, maar de basis. “Schrijven hangt samen met lezen, spelling en begrijpend lezen. Als kinderen moeite hebben met schrijven, kan dat effect hebben op hun hele schoolloopbaan. En dat begint vaak al in de kleutertijd.”
Ze ziet ook de maatschappelijke veranderingen: kinderen zitten vaker stil, spelen minder buiten en zijn sneller met schermen bezig. “Kinderen die veel swipen ontwikkelen een beperkte vingervaardigheid, niet de fijne motoriek die nodig is voor schrijven. Hun romp- en schouderspieren zijn vaak minder sterk, omdat ze minder buitenspelen of klimmen. Dat merk je in de klas: ze kunnen minder lang rechtop zitten of hun pen goed vasthouden.” Daarmee raakt het boek niet alleen de onderwijspraktijk, maar ook een bredere discussie: hoe zorgen we ervoor dat kinderen genoeg bewegen en hun motorische basis ontwikkelen?
Hoewel het boek is geschreven voor leerkrachten in de onderbouw, is het veel breder toepasbaar. “Ik hoop dat pabo-studenten het boek ook in handen krijgen,” vertelt Silvana. “Als je straks als leerkracht voor de klas staat, moet je begrijpen dat motoriek onderdeel is van je dagelijkse praktijk. Ook als je in de bovenbouw werkt: kinderen die daar nog steeds worstelen met schrijven, zijn vaak degenen bij wie de basis in groep 1 en 2 onvoldoende gelegd is. Hoe eerder je dit begrijpt, hoe beter je kunt voorkomen dat kinderen vastlopen. Eigenlijk is het voor alle professionals die met jonge kinderen werken.”
Persoonlijke drijfveer
Wat dit boek extra bijzonder maakt, is dat Silvana haar eigen passie en ervaringen erin heeft gelegd. “Ik ben zelf opgegroeid met veel buitenspelen, klimmen, knutselen en schrijven. Dat was vanzelfsprekend. In mijn werk zag ik dat dit voor veel kinderen tegenwoordig niet meer zo is. Toen dacht ik: als ik er íets aan kan doen om het bewustzijn te vergroten, moet ik dat doen. Schrijven is voor mij altijd meer geweest dan letters op papier zetten: het is een manier om je gedachten vorm te geven, om te leren en om je plek in de wereld te vinden. Ik gun dat elk kind.” Meer weten? Bestel het boek hier.
Een paar van Silvana’s favoriete tips die je meteen kunt gebruiken:
- Werk vanuit het thema: kneed brooddeeg bij het thema ‘de bakker’, of laat kinderen dieren vouwen bij het thema ‘de boerderij’.
- Varieer houdingen: laat kinderen op hun buik tekenen of puzzelen, of staand schilderen. Zo train je romp en armen.
- Zorg voor materialen: klei, knutselspullen, kralen en touw zijn onmisbaar.
- Laat kinderen zelf doen: veters strikken, knopen dichtmaken, kleine taakjes uitvoeren, brood smeren
- Spelletjes tellen ook: denk aan ganzenbord, memory of knikkerbanen. Dat traint niet alleen motoriek, maar ook concentratie en samenwerking.
- Beperk schermtijd in de klas: een tablet kan handig zijn, maar motoriek ontwikkel je met echte materialen en beweging. Liever een echte puzzel met puzzelstukjes die je met 2 vingers en duim moet vastpakken, dan een puzzel maken op de tablet.
