“Voorkom dat we opnieuw onveilige woonwijken bouwen”
Grote behoefte aan experts in Veilig Ontwerp en Beheer
Nederland staat voor een enorme bouwopgave. Vóór 2030 moeten honderdduizenden nieuwe woningen worden gerealiseerd en gaan heel veel bestaande wijken meer of minder op de schop. Volgens Manuel López is dit de uitgelezen kans om wijken veiliger, inclusiever en veerkrachtiger te maken. Door preventief slimme ontwerpprincipes toe te passen vermindert het aantal inbraken en nemen veiligheid en sociale cohesie aantoonbaar toe.
Manuel is bij Inholland onderzoeker bij het Kenniscentrum Business, Finance & Law op het gebied van Crime Prevention Through Environmental Design (CPTED), in het Nederlands bekend onder de term Veilig Ontwerp en Beheer (VOB). “Dit vakgebied richt zich op het veiliger maken van nieuwe en bestaande wijken, gebouwen, woningen en buitenruimten. Dit gebeurt door in het ontwerp en beheer van de gebouwde omgeving expliciet rekening te houden met veiligheid en leefbaarheid.”
Tegen inbraak, diefstal en overlast
Er zijn talloze voorbeelden te noemen van Veilig Ontwerp en Beheer. Denk aan concrete maatregelen tegen inbraak en diefstal, zoals inbraakwerende deuren en ramen en de juiste hoogte van schuttingen. Het zijn maatregelen die ook opgenomen zijn in het Politiekeurmerk Veilig Wonen (PKVW). Veilig Ontwerp en Beheer helpt ook om het gevoel van onveiligheid, overlast en vandalisme tegen te gaan. “Bijvoorbeeld door openbare ruimten te ontwerpen met buurttuinen of een speeltuin die goed zichtbaar is vanuit omliggende woningen en beheerd wordt door een speeltuinvereniging van buurtbewoners. Uiteenlopende mensen zullen deze ruimten geregeld gebruiken, waardoor de sociale betrokkenheid bij deze plekken toeneemt. Het leidt tot minder ongewenst gedrag en versterkt het gevoel van veiligheid.”
Schoon, goed verlicht en levendig
Het veiligheidsgevoel in buurten kun je ook op met andere ontwerpprincipes vergroten, legt Manuel uit. “Zorg voor schone, goed verlichte en levendige omgevingen. Dat nodigt mensen uit om deze plekken te gebruiken. Stimuleer sociale interacties, bijvoorbeeld door ontmoetingsplekken te creëren, of bewoners te betrekken bij het beheer. Een aansprekend voorbeeld is de Rotterdamse Lijnbaan. Hier werken studenten, docenten en onderzoekers van Inholland samen met ondernemers en de gemeente om de iconische winkelstraat groener, inclusiever en aantrekkelijker te maken.”
Tot 90 procent minder inbraken
Veilig Ontwerp en Beheer richt zich op het voorkomen van criminaliteit en (gevoel van) onveiligheid, benadrukt Manuel. “Onderzoekscijfers laten zien dat deze maatregelen heel effectief zijn. In wijken die volledig volgens PKVW-principes zijn ontworpen, is het risico op een woninginbraak met 80 tot 90 procent verminderd. Bewoners voelen zich er veiliger, ervaren meer sociale cohesie en minder overlast en waarderen de inspanningen van politie en gemeente meer.”
De huidige bouwopgave, maar ook het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid, biedt een unieke kans om buurten te creëren die veilig, leefbaar én toekomstbestendig zijn.
Fouten uit verleden voorkomen
Volgens Manuel is het belangrijk dat gemeenten, woningcorporaties en projectontwikkelaars de principes van Veilig Ontwerp en Beheer omarmen en ook in hun praktijk toepassen. “De huidige bouwopgave biedt een unieke kans om buurten te creëren die veilig, leefbaar én toekomstbestendig zijn. Maar ook het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid, dat erop gericht is om de leefbaarheid en veiligheid van de meest kwetsbare gebieden in Nederland in 15-20 jaar tijd op orde te brengen en het perspectief van de bewoners te verbeteren.”
Nieuwe Europese standaard
“Sociale veiligheid moet vanaf het begin een centrale plek krijgen in de planning en het ontwerp van nieuwe woonwijken en stedelijke projecten”, stelt Manuel. “Dit betekent dat stedenbouwkundige plannen worden beoordeeld op aspecten als zichtbaarheid, sociale controle, onderhoud en multifunctioneel gebruik van de ruimte.” Hiervoor bestaat een Europese standaard (CEN/TS 14383:2021), die in 2025 een aanvulling krijgt op basis van nieuwe inzichten met uitgebreidere beschrijvingen en definities. “Hoewel deze standaard niet verplicht is, zien we dat steeds meer gemeenten en ontwikkelaars deze Europese of andere Nederlandse richtlijnen, zoals het PKVW, actief toepassen en zelfs verplicht stellen. Dit is een positieve ontwikkeling.”
Merkbaar voor iedereen
Het is duidelijk dat burgers en bedrijven profiteren als gemeenten en ontwikkelaars de normen voor Veilig Ontwerp en Beheer toepassen. “Ze zullen merken dat openbare ruimten overzichtelijker en toegankelijker zijn, met minder plekken die uitnodigen tot ongewenst gedrag. De Europese standaard stimuleert ook inclusiviteit: leefomgevingen worden ontworpen met aandacht voor diverse gebruikersgroepen, zodat iedereen zich welkom voelt. En burgers profiteren van betere participatiemogelijkheden, want de Europese standaard moedigt gemeenten aan om bewoners vanaf de eerste ontwerpfase bij plannen te betrekken, zodat de omgeving aansluit bij hun behoeften en ervaringen.”
Professionals opleiden
De Europese standaard beveelt ook de inzet van gecertificeerde CPTED-experts aan. “Maar het aanbod aan CPTED-experts is te klein om aan de vraag van gemeenten en andere opdrachtgevers te voldoen”, zegt Manuel. Het Kenniscentrum Business, Finance & Law (BFL) van Inholland wil daarom het vakgebied van Veilig Ontwerp en Beheer verder professionaliseren en het aantal experts vergroten. “We leiden studenten en professionals op en laten hen aan de hand van onderzoeksprojecten ervaring opdoen in de praktijk. Door te onderzoeken wat werkt en niet werkt vergaren we nieuwe kennis. Deze kennis delen we en passen we toe door gemeenten te begeleiden bij de implementatie van nieuwe maatregelen. We doen bijvoorbeeld onderzoek naar een donkere onderdoorgang in het Rotterdamse Oud-Mathenesse, waar sprake is van overlast en geviel van onveiligheid. We zijn heel benieuwd of we die door een nieuw ontwerp met vrolijke kleuren en bloemen prettiger, veiliger en vrouwvriendelijker kunnen maken.”
Vrijdag 21 februari CPTED Inspiratiemiddag
Op vrijdag 21 februari organiseert Inholland de CPTED Inspiratiemiddag in samenwerking met het ministerie van Justitie en Veiligheid, het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Stichting Veilig Ontwerp en Beheer. Tijdens deze inspirerende middag bieden we praktische inzichten en een waardevol netwerk om samen verder te bouwen aan veilige en leefbare omgevingen. Bekijk het programma en meld je direct aan!
Manuel is, samen met Paul van Soomeren, auteur van Nieuw Handboek Veilig Ontwerp en Beheer: hét handboek om ontwerpers en beheerders van de openbare ruimte, evenals hun opdrachtgevers, te ondersteunen bij het creëren van veiligere en prettigere omgevingen. Hierin staan de ontwerpprincipes beschreven waarmee (aankomende) professionals kunnen werken aan veilige, inclusieve en veerkrachtige wijken.