‘AI verandert niet alleen ons werk, maar ook wie we zijn’
Steeds meer bedrijven zetten kunstmatige intelligentie (AI) in op de werkvloer. Dat heeft gevolgen voor vaardigheden, arbeidsplaatsen en productiviteit – maar wat betekent het voor de mensen achter dat werk? Jeany Slijper en Petra Biemans, associate lector en lector van het lectoraat Human Capital bij Hogeschool Inholland, waarschuwen voor een onderbelicht risico: de impact van AI op de professionele identiteit en het werkgeluk van werknemers.
Hun onderzoek, gepubliceerd in het Tijdschrift voor Arbeidsvraagstukken onder de titel ‘Van beroepsbeeld naar beroepswerkelijkheid’, gaat over het feit dat beroepsbeelden veelal afwijken van de beroepswerkelijkheid. Onder andere als gevolg van technologische ontwikkelingen zoals AI, digitalisering en automatisering. Vorige maand verscheen een artikel over hun bevindingen in NL Magazine, en afgelopen zaterdag stonden ze met een interview in het Reformatorisch Dagblad: „Alle ballen op AI bedreigt welzijn werknemer.”
“Er is een grote kloof tussen hoe werk eruitziet en hoe we het ons voorstellen”, aldus de onderzoekers. “Individuele beroepsbeelden van jongeren zijn vaak abstract, weinig gebaseerd op diepere verkenning en niet altijd realistisch. Collectieve beroepsbeelden zijn veelal verouderd of onvolledig, omdat de veranderende arbeidscontext hierin slechts langzaam doorsijpelt.”
Beroepsidentiteit onder druk
Werk is niet alleen een manier om inkomen te verdienen, het vormt ook een belangrijk deel van onze identiteit en voldoening. Wat gebeurt er als een beroep zó verandert dat werknemers zich er niet langer in herkennen? Bijvoorbeeld dat de rol van verpleegkundige veranderd is van ‘zorgen voor’ (een patiënt) naar ‘zorgen dat’ zorgregisseur. Als mensen zich niet meer kunnen identificeren met hun beroep, kan dat leiden tot demotivatie, uitstroom en verlies van beroepstrots.
Een oproep tot actie
Jeany en Petra benadrukken dat opleiders, werkgevers en de overheid nu moeten investeren in de professionele identiteit van werknemers. Dat gaat verder dan alleen bij- en omscholing; het vraagt om begeleiding en ruimte voor reflectie.
“Als we hier geen aandacht aan besteden, riskeren we een mismatch op de arbeidsmarkt, verlies aan werkgeluk en zelfs aan maatschappelijke samenhang,” waarschuwen de onderzoekers. “Ook in voorlichting en onderwijs moet meer geïnvesteerd worden in die professionele identiteit, om het risico op teleurstelling en werkplezier te voorkomen. Beroepsopleidingen spelen een cruciale rol studenten te helpen bouwen aan hun beroepsidentiteit, de voorloper van de professionele identiteit. Dit kan bijvoorbeeld door loopbaanontwikkeling, maar ook door het een plek te geven in het curriculum.”
Wil je meer weten over hun onderzoek? Lees de publicatie ‘Van beroepsbeeld naar beroepswerkelijkheid’ in het Tijdschrift voor Arbeidsvraagstukken.
Op 1 mei, de Dag van de Arbeid, stonden we stil bij de strijd om de achturige werkdag in de Industriële Revolutie. Momenteel bevinden we ons in het hart van de AI-revolutie, waarin we strijden voor een nieuw recht voor werknemers: betekenisvol werk dat menselijkheid, vakmanschap en zelfstandigheid respecteert. Zelfs terwijl algoritmen de efficiëntie verhogen.
In hun opiniestuk voor de Volkskrant gaan Petra Biemans en Jeany van Bijlen dieper in op hoe de AI-revolutie werk als bron van identiteit, trots en zingeving onder druk zet.