Burgerschapsvorming in het primair onderwijs
Burgerschapsvorming is een actueel onderwerp dat veel vraagt van het basisonderwijs. Docent-onderzoeker Eline Veldt start binnenkort een verkennend onderzoek naar burgerschapsvorming in het basisonderwijs. In haar onderzoek staat het perspectief van de leerkracht centraal: wat kenmerkt hun burgerschapsvormend handelen en hoe vertellen zij daarover? “Zo kunnen we een breder gesprek over burgerschap in het basisonderwijs voeren,” legt Eline uit.
Eline is docent levensbeschouwing bij Inholland Den Haag en onderzoeker bij het lectoraat De Pedagogische Opdracht. In onze samenleving bestaan verschillende visies op de manier waarop burgerschap vormgegeven zou moeten worden in het basisonderwijs. Deze visies kunnen we zien als ‘verhalen’ of narratieven. Lectoraat De Pedagogische Opdracht, verbonden aan de Inholland pabo, merkt dat het verhaal over doelgericht, planbaar en meetbaar burgerschapsonderwijs op dit moment leidend lijkt te zijn voor bijvoorbeeld de Inspectie van het Onderwijs. Het lectoraat is benieuwd welk verhaal (narratief) leerkrachten zelf vertellen als het gaat om burgerschap op school.
Hoewel de samenleving vaak focust op meetbare, toetsbare en planbare onderwijsmomenten, ziet Eline in de praktijk dat juist spontane momenten in de klas een grote invloed hebben op de burgerschapsvorming van leerlingen. “Dat zijn de momenten die ik met mijn onderzoek naar boven wil halen. Hoe krijg je als leerkracht grip op die momenten, hoe kun je die benutten en met anderen delen?”
Dagboek
Momenteel werkt Eline aan haar onderzoeksplan. Daarna gaat ze voorbeelden verzamelen van momenten waarop burgerschapsvorming plaatsvindt. Denk hierbij aan leerlingen die meebeslissen in de klas of een discussie over een controversieel onderwerp. “Zelfs als je het niet expliciet maakt, ben je op zulke momenten bezig met burgerschapsvorming. Ik vraag aan leerkrachten om een dagboek bij te houden waarin ze voorbeelden verzamelen van dit soort situaties.”
Vervolgens neemt Eline interviews af waarbij ze met de leerkracht dieper ingaat op genoteerde ervaringen. “Wat kenmerkt jouw burgerschapsvormend handelen en waar komt dat vandaan? Dat probeer ik tijdens de interviews te achterhalen.”
Waardevolle perspectieven
Eline wil zichtbaar maken hoe iedere leerkracht, met zijn of haar eigen verhaal en bagage, met burgerschapsvorming omgaat. Ze onderzoekt de wijze waarop leerkrachten zelf spreken over ervaringen met burgerschap op school en is benieuwd hoe zich dat verhoudt tot maatschappelijke verwachtingen rondom burgerschapsonderwijs. “Mijn doel is niet om leerkrachten te controleren, maar om aandacht te geven aan hun waardevolle perspectieven, om deze boven water te halen en om eraan bij te dragen dat leerkrachten deze kunnen benutten wanneer ze zich verantwoorden, bijvoorbeeld voor de inspectie.”
Het lectoraat heeft contacten met scholen die willen deelnemen aan het onderzoek. Na de zomer wil Eline met het onderzoek starten.