De Pedagogische Opdracht
Hoe draag jij als leerkracht bij aan de persoonsvorming van je leerlingen zodat zij veerkracht kunnen tonen in het omgaan met stressvolle levensomstandigheden?
Mascha Enthoven, lector van het lectoraat De Pedagogische Opdracht vertelt over intentioneel handelen, veerkrachtbevorderend onderwijs en persoonsvorming. “Wat betekent jouw handelen als leerkracht voor de kinderen in je klas?” Die vraag staat centraal in het werk van het lectoraat. Mascha is expert op het gebied van veerkracht bij kinderen en onderzoekt hoe handelen van leerkrachten invloed heeft op de ontwikkeling van leerlingen.
“Als leerkracht ben je de volwassene die kinderen dagelijks op school tegenkomen, een plek waar ze een groot deel van hun leven doorbrengen. School is een afspiegeling van de samenleving. Daar gebeurt het; daar vraagt een kind zich, vaak zonder woorden, af: Wat betekent deze volwassene voor mij?” legt Mascha uit.
Het lectoraat onderzoekt hoe leerkrachten, vaak nog onbewust bijdragen aan de veerkracht van kinderen. “We zijn gaan kijken: wat gebeurt er in de klas? Wat doen leerkrachten eigenlijk al om veerkracht te bevorderen? Veel van die kennis is impliciet. Door het in kaart te brengen en te koppelen aan theorie, helpen we leerkrachten om bewuster te worden van hun alledaags handelen. Denk hierbij aan de manier waarop je reageert, begrenst, ondersteunt en uitlegt, juist in die alledaagse interacties maak je als leerkracht het verschil.
Bewustwording
Mascha benadrukt hoe krachtig die bewustwording is, niet alleen voor ervaren leerkrachten, maar juist ook voor studenten. “Het doel van het lectoraat is dat leerkrachten meer grip krijgen op wat ze aan het doen zijn. Elke beslissing die je neemt, elke reactie op een kind, heeft invloed. Dus is het essentieel dat je jezelf afvraagt: Wat beoog ik eigenlijk als leerkracht? Waar ben ik mee bezig, wat wil ik bereiken? Natuurlijk kennen we de leerdoelen uit methodes, maar hoe zit het met de doelen die je stelt met de dagelijkse interacties die je met je leerlingen hebt?
Mascha noemt een herkenbaar voorbeeld: “Stel, je hebt een drukke klas en er is één leerling die heel stil is. Je denkt misschien: fijn, die redt zich wel. Maar wat gebeurt er met die leerling als jij niets doet? Hoe reageer je op zo’n situatie, of op een kind dat voortdurend je grenzen opzoekt? Wat is jouw intentie als leerkracht, en wat is het effect van jouw handelen op dat kind? Dáár willen we studenten bewust van maken.”
Minor Meesterlijk met Mensen
De visie van het lectoraat heeft een concrete plek binnen de opleiding in de minor ‘Word Meesterlijk met Mensen’, waarin persoonsvorming centraal staat. Mascha: “Het gaat over al die niet-bewuste momenten waarin je als leerkracht vormgeeft aan de persoonsvorming van je leerlingen.” Als (aanstaande) leerkrachten meer grip krijgen op wat ze doen, kunnen ze hun handelen beter sturen richting hun intenties. “Voor kinderen die opgroeien onder stressvolle of traumatische omstandigheden zijn juist deze intenties zoals het bevorderen van veerkracht van groot belang omdat leerkrachten daarmee het verschil kunnen maken voor deze kinderen,” legt Mascha uit.
De minor wordt vanaf komend studiejaar uitgebreid met thema’s die binnen het lectoraat worden onderzocht, zoals veerkracht, contextbewust handelen en traumasensitief onderwijs. “Persoonsvorming blijft de basis, maar we gaan breder. Studenten gaan ook zelf onderzoekend handelen in hun klas en school, waarmee ze direct aansluiten bij het werk van het lectoraat. En ik ga als lector ook zelf lesgeven in deze minor. Zo kunnen we onderzoek, praktijk en opleiding nog dichter bij elkaar brengen.”
Veerkrachtbevorderend onderwijs als verdieping
Een belangrijk nieuw onderdeel van de minor is veerkrachtbevorderend onderwijs. Hierbij gaat het over bewust zijn van je eigen reacties, het kunnen schakelen tussen wat jij gewend bent te doen en wat dit specifieke kind op dit moment nodig heeft. Mascha en Theo van den Bogaart verzorgen dit onderdeel. Mascha is opgeleid in het trainen van mensen in traumasensitief lesgeven en werkt nauw samen met de ontwikkelaar van deze training, Leony Coppens. “Juist voor kinderen die beschadigd je klas binnenkomen, met trauma’s, vluchtelingenervaringen of onveilige thuissituaties, is het cruciaal dat jij als leerkracht hun signalen leert herkennen. Ook als ze het zelf niet onder woorden kunnen brengen. Dat vraagt zelfkennis, maar ook pedagogische flexibiliteit. Je leert niet alleen beter kijken, maar ook handelen, vanuit een stevig theoretisch én persoonlijk fundament.”
Pedagogisch handelen in verschillende contexten
Een ander belangrijk aspect van de minor is het leren kijken naar de invloed van context op je eigen handelen. “Wat vraagt het van jou als je op een stadsschool werkt, in plaats van op een dorpsschool? Wat doet dat met je kijk op kinderen, en op jezelf als leerkracht? In deze minor leer je jezelf niet alleen kennen in relatie tot kinderen, maar ook tot de omgeving waarin je werkt.”
Studenten ontwikkelen daarmee niet alleen hun pedagogisch handelen, maar ook hun onderzoekend vermogen. Ze leren onderbouwen waarom ze doen wat ze doen, iets wat in de huidige verantwoordingscultuur in het onderwijs steeds belangrijker wordt.
Onderwijs met impact
Het lectoraat slaat een brug tussen onderzoek, praktijk en onderwijsontwikkeling. Met een persoonlijke missie, een stevig onderbouwde visie en een concreet aanbod binnen de Pabo helpt het (aanstaande) leerkrachten om het verschil te maken, juist daar waar dat het hardst nodig is. “Veel studenten kiezen voor de Pabo omdat ze graag met kinderen willen werken,” zegt Mascha. “Dat is prachtig. En om echt iets te kunnen betekenen, moet je niet alleen de kinderen, maar ook jezelf kennen. Jij bent het instrument dat kinderen helpt ontwikkelen. In deze minor leer je hoe je dat instrument steeds verder kunt verfijnen.”