“Elke leerkracht voelt aan hoe belangrijk de relatie met leerlingen is”
Onderzoek naar de leerkracht-leerling relatie
Wat maakt dat je met sommige leerlingen een klik hebt en met anderen niet? Waarom is de relatie tussen leerkracht en leerling soms vanzelfsprekend goed en soms ingewikkeld? En wat kun je doen als die band moeizaam tot stand komt? Deze vragen staan centraal in het onderzoek dat Maaike Zeguers, onderzoeker bij het lectoraat De Pedagogische Opdracht, samen met studenten van de Inholland pabo op basisscholen uitvoert.
"Elke leerkracht voelt aan hoe belangrijk de relatie met leerlingen is," vertelt Maaike. "Als je het hierover hebt, is er meteen herkenning. Toch praten we er vaak niet expliciet over, en ontbreekt het nog regelmatig aan taal en visie op scholen om dit thema bespreekbaar te maken." Ze vervolgt: "Op groepsniveau is er wel aandacht voor het pedagogisch klimaat en een veilige sfeer, maar de individuele leerkracht-leerlingrelatie blijft vaak onderbelicht. Leerkrachten zeggen bijvoorbeeld: 'Met die leerling is het moeilijk om een goede band op te bouwen.’ Maar als je vraagt waarom dat zo is, wijzen ze vaak naar kenmerken van het kind. Het blijft bij ‘die leerling is makkelijk’ of ‘met die leerling is het lastig’. Terwijl er zoveel meer achter zit."
Waarom die band zo belangrijk is
Onderzoek laat zien dat een goede relatie tussen leerkracht en leerling een grote impact heeft. Kinderen met een sterke band met hun leerkracht presteren beter, zijn meer betrokken en voelen zich veiliger. "Het is dus niet alleen een kwestie van prettig samenwerken," benadrukt Maaike, "maar het heeft ook invloed op de ontwikkeling van het kind. Toch blijft het in de praktijk lastig om concreet te maken wat een goede band precies inhoudt."
Maaike werkt in dit onderzoek samen met dr. Debora Roorda (Universiteit van Amsterdam) en met acht pabostudenten. Zij richten zich op duo-leerkrachten, waardoor zij onderzoek kunnen doen naar zowel de relaties van verschillende leerkrachten met eenzelfde leerling, en de relaties van verschillende leerlingen met eenzelfde leerkracht. "Dit biedt een unieke kans om te onderzoeken hoe een leerling de relatie met verschillende leerkrachten ervaart. Waarom heeft een leerling met de ene leerkracht een sterkere band dan met de ander? Heeft dat te maken met kenmerken van de leerling, van de leerkracht of misschien aan de interactie tussen kenmerken van beiden? Door deze dynamiek te onderzoeken, krijgen we waardevolle nieuwe inzichten."
Dimensies van de relatie
Een belangrijk onderdeel van het onderzoek is het definiëren van de kwaliteit van de relatie. "We kijken bijvoorbeeld naar dimensies zoals warmte en nabijheid, maar ook naar conflict," legt Maaike uit. "Neem een leerling waarmee je nooit conflicten hebt. Je zou denken: dan heb je een goede band. Maar wat als er ook nauwelijks warmte is? Is er dan echt een goede band, of is er sprake van onverschilligheid? Door dit soort vragen te onderzoeken, hopen we leerkrachten een rijkere taal en handvatten te geven om naar hun relaties met leerlingen te kijken."
Studenten aan de slag
Voor dit onderzoek werken Maaike, Debora en de studenten nauw samen. "De studenten verzamelen data door vragenlijsten, maar ook door interviews af te nemen bij leerkrachten en leerlingen. In die interviews gaan ze met collega's op hun school in gesprek over de leerkracht-leerlingrelatie. Hierdoor levert het onderzoek niet alleen algemene/ wetenschappelijke kennis op, maar ook direct toepasbare kennis voor de specifieke schoolcontext waar de studenten werken," vertelt Maaike enthousiast. "Dit onderzoek biedt niet alleen inzicht in wat een goede of slechte band is, maar leert hen ook hoe ze hier zelf als toekomstige leerkrachten mee om kunnen gaan."
Door vragen te stellen zoals “Hoe merk je dat je een goede band hebt met een leerling?” of “Kun je een voorbeeld geven van een situatie waarin dat duidelijk werd?” brengen de studenten persoonlijke verhalen en ervaringen in kaart. Deze verhalen geven het onderzoek diepgang en maken het resultaat waardevol voor de onderwijspraktijk.
Een thema dat raakt
"Als je terugdenkt aan je eigen schooltijd, weet je het meteen: die ene leerkracht die écht impact had," zegt Maaike. "Die band blijft je bij. Het mooie is dat leerkrachten dit ook zo voelen, maar dat er in de praktijk nog weinig wordt gesproken over de factoren die ten grondslag liggen aan die band. Dit onderzoek is een kans om dat te veranderen en een stap te zetten naar meer bewustwording bij leerkrachten ten aanzien van hun handelen richting waardevolle leerkracht-leerlingrelaties."
Benieuwd naar de resultaten? Houd de website van het lectoraat De Pedagogische Opdracht in de gaten!