'Gezondheids- en welzijnsrisico’s kunnen we verminderen door een gezamenlijke aanpak'

Monique van der Veen is op 1 november als lector ‘Samenwerken aan Mondgezondheid’ begonnen bij Hogeschool Inholland. En die samenwerking is hard nodig volgens Monique. “Er is te weinig aandacht in de zorg voor mondgezondheid, terwijl mondaandoeningen zoals cariës de meest voorkomende leefstijlaandoeningen zijn en een van de meest kostbare ziekten in Nederland.” Met haar lectoraat wil ze de mondgezondheid bevorderen en gezondheids- en welzijnsrisico’s verminderen door samen te werken met betrokkenen rond de preventie van andere leefstijlaandoeningen. Monique is tevens hoogleraar en sectiehoofd bij het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam (ACTA).

Het belang van goede mondgezondheid krijgt weinig aandacht. Gek, want vrijwel iedereen heeft wel eens de nadelen ondervonden van een verminderde mondgezondheid, zoals bloedend tandvlees of cariës. En soms zijn de klachten nog veel ernstiger, weet Monique. “Een slechte mondgezondheid kan leiden tot pijn, ziekteverzuim, schaamte, sociale isolatie, maar is ook geassocieerd met obesitas, diabetes, hart- en vaatziekten en andere leefstijl- of welvaartsziektes.”

Sociaal-economische component
Mondgezondheid heeft ook een sociaal-economische component. “Anderhalf miljoen volwassen Nederlanders kunnen de tandarts niet betalen”, zegt Monique. “Bovendien gaat het bij velen mis als ze oud en kwetsbaar worden. Voor thuiswonende, zorgbehoeftige ouderen is de gang naar de tandarts lastig. Ze zijn ook zelf niet goed meer in staat hun mond te verzorgen. En bij opname in het verpleeghuis heeft 70 procent van de ouderen met een eigen gebit een zeer slechte mondgezondheid.”

Ongezonde voeding
Onze mondgezondheid hangt ook nauw samen met onze leefstijl en wat we eten en drinken. Monique ziet dat in heel Nederland het voedingspatroon de laatste decennia is veranderd. “Overal om ons heen wordt ongezonde voeding aangeboden en gepromoot en worden we verleid om ongezonde keuzes te maken. Daarbij zijn we genetisch geprogrammeerd om suiker, zout en vet lekker te vinden. Het gevolg is dat veel kinderen en volwassenen continu snacken. Als je ongeveer zeven eetmomenten hebt op een dag, moet daar een goede mondhygiëne tegenover staan door tweemaal daags met fluoridehoudende tandpasta te poetsen. Anders steken mondaandoeningen de kop op. En die zie je steeds meer.”

Kostbare ziekten
Een slechte mondzorg is dus een veelkoppig probleem met grote gevolgen. Niet alleen voor ieders persoonlijke gezondheid en welzijn. “Mondaandoeningen staan op de derde plaats van meest kostbare ziekten in Nederland”, weet Monique. “Aan mondaandoeningen wordt jaarlijks meer geld besteed dan aan aandoeningen zoals beroertes, coronaire hartziekten of diabetes.”

Interdisciplinaire aanpak
Om dit veelkoppig probleem aan te pakken pleit Monique voor een interdisciplinaire benadering. Behalve cliënten dienen ook zorg- en welzijnsprofessionals doordrongen te zijn van goede mondzorg. “Nu zie je bijvoorbeeld dat diëtisten mensen met obesitas aanraden om vaker per dag kleine porties te eten. Uit oogpunt van de mondzorg is dat niet verstandig. Hier is dus meer samenwerking gewenst, zoals dat vanuit mondzorgperspectief ook moet gebeuren met onder meer huisartsen, jeugdgezondheidsartsen, orthopedagogen en sociaal werkers. De verschillende aspecten van gezondheid en welzijn kun je niet los van elkaar zien. Uit oogpunt van preventie moet je alert zijn op allerlei signalen. Ook het feit dat ik hoogleraar ben, maakt dat ik de kennis die ik opdoe in het praktijkgerichte onderzoek bij Inholland direct kan toepassen in academisch onderzoek, en andersom. Dat is een ook mooi voorbeeld van een interdisciplinaire aanpak.”

Preventie leefstijlaandoeningen
Met haar lectoraat wil Monique samenwerken met de stakeholders die betrokken zijn bij de preventie van andere leefstijlaandoeningen. “Gezondheids- en welzijnsrisico’s kunnen we verminderen door een gezamenlijke aanpak en met gebruik van elkaars inzichten. Hoe kunnen we oplossingen ontwikkelen die gezonde keuzes bevorderen op individueel niveau, op organisatieniveau, zoals bij zorgaanbieders, zorgverzekeraars en gemeentes, en op landelijk niveau?” Hiervoor maakt ze gebruik van het kennis- en innovatienetwerk van het Centre of Expertise Preventie in Zorg en Welzijn, waar haar lectoraat programmatisch aan bijdraagt.

Gezondheid en welzijn van kinderen
De focus van het lectoraat ligt op kwetsbare groepen zoals kinderen, ouderen, die voor de mondverzorging afhankelijk zijn van anderen, en volwassenen met gebrekkige toegang tot mondzorg. Zo richt het onderzoeksproject MetaHealth zich op het samenspel tussen overgewicht, tandbederf en een lage sociaaleconomische positie waarbij stakeholders samen interventies te ontwikkelen voor de gezondheid en welzijn van kinderen.

Kwetsbare ouderen
Een ander voorbeeld is ORANGE-FORCE. “Het is een meerjarig project van ORANGEHealth, een consortium van alle mondzorgkunde- en tandheelkunde-opleidingen in Nederland”, zegt Monique. “Doel is om tot een betere samenwerking te komen tussen de mondzorg en algemene gezondheidszorg rond kwetsbare ouderen. Het gaat ook hier weer om bewustwording bij zorgverleners dat patiënten een mond hebben. En dat problemen in de mond kunnen leiden tot het mijden van hard voedsel, ondervoeding en verslechtering van de gezondheid. Neem daarom bij de intake voor thuiszorg of verpleeghuis de mondzorg mee en wees je bijvoorbeeld bewust van het effect van medicatie op de mond.”

Onderwijs
Monique werkt al sinds 2009 als onderzoeker én docent bij Inholland. “Ik vind het belangrijk om in mijn onderzoek altijd de vertaalslag te maken naar de praktijk, bijvoorbeeld door evidence based practice in te brengen in het onderwijs. Zo geef ik het vak bijzondere doelgroepen, waarin studenten Mondzorgkunde leren hoe bijvoorbeeld kwetsbare ouderen, verslaafden en andere mensen die voor de dagelijkse mondzorg afhankelijk zijn van anderen het beste mondzorg kunnen krijgen. Ze lopen onder meer snuffelstages in de thuis- en verslavingszorg, zien daar hoe wordt omgegaan met mondzorg en hoe belangrijk het is om samen te werken met andere professionals. Hun bevindingen kunnen we vervolgens weer gebruiken voor ons onderzoek.”

Maatschappelijk betrokken
Gedreven door haar maatschappelijke betrokkenheid zet Monique haar werk bij Inholland voort als lector. “Lang niet altijd kunnen mensen iets doen aan hun gezondheidsproblemen. Want het systeem veroorzaakt die en houdt de problemen in stand. Ik wil daar iets aan doen en ben bereid daarvoor desnoods tegen heilige huisjes te schoppen.”