Kaartpraatspel helpt jongeren en hulpverleners steun uit eigen netwerk te benutten

Kaartspel Wie is voor jou belangrijk

Wie bel je als je echt iets kwijt wilt? Wie nodig je uit voor je verjaardag? Met eenvoudige vragen brengt het kaartpraatspel 'Wie is voor jou belangrijk?' het netwerk van jongeren in beeld. Sociaal werkers, jongeren én studenten Social Work zijn enthousiast over deze laagdrempelige tool van het lectoraat Empowerment & Professionalisering van Hogeschool Inholland. “Met dit spel ontdek je wie binnen jouw netwerk echt betekenisvol is”, vertelt docent-onderzoeker Mark van Dijk.

In Nederland krijgt één op de zeven jongeren ondersteuning vanuit een jeugdhulporganisatie vanwege bijvoorbeeld psychische problemen, eenzaamheid of spanningen thuis. Naast professionele hulp is het informele netwerk van jongeren – zoals familie, vrienden of buren – minstens zo belangrijk. Mark: “Veel jongeren denken dat ze er alleen voor staan. Maar als je hen vraagt wie ze laatst hebben geappt of gebeld op belangrijke momenten, blijkt hun netwerk vaak groter en sterker dan ze beseffen. Het kaartpraatspel helpt jongeren om dat netwerk zichtbaar te maken en beter te benutten.”

Verrassende verbindingen 
Het kaartspel werd ontwikkeld in samenwerking met sociaal werkers, jongeren en studenten Social Work. Het bestaat uit vijftig kaarten met vragen die professionals aan jongeren kunnen stellen of jongeren onderling aan elkaar. “Het idee ontstond vanuit actieonderzoek bij onze Regionale Kenniswerkplaats Jeugd”, legt Mark uit. “Door vragen te stellen zoals ‘Met wie kan jij heel hard lachen?’ of ‘Wat was vroeger je favoriete spel en met wie speelde je dat?’ worden verbindingen zichtbaar die anders onopgemerkt blijven.” Honderden professionals in jeugdhulp, jongerenwerk en beroepsopleidingen gebruiken het inmiddels actief.

Belang van het netwerk
Een sterk sociaal netwerk beschermt jongeren in stressvolle periodes, vergroot hun zelfvertrouwen en maakt hen veerkrachtiger. Mark: “Juist in deze participatiesamenleving is dat informele netwerk onmisbaar. We verwachten steeds meer dat mensen problemen met steun uit hun omgeving oplossen. En onderzoek laat zien dat juist in crisissituaties die informele kring vaak de krachtigste bron van steun is.”

Toch vinden jongeren het lastig om hulp te vragen – uit schaamte, of omdat ze anderen niet willen belasten. “Het kaartspel verlaagt die drempel”, zegt Mark. “Door op een speelse manier over hun netwerk te praten, ontdekken jongeren makkelijker bij wie ze terecht kunnen.”

Kaartspel Wie is voor jou belangrijk2

Het spel in de praktijk
Peter de Graaf, trainer en projectleider bij Stichting JIMwerkt, leert (jeugd)hulpverleners hoe ze samen met cliënten steunfiguren – JIMs of Jouw Ingebrachte Mentoren – in het netwerk vinden om daar vervolgens actief mee samen te werken. “Mentoren uit iemands omgeving weten en zeggen vaak heel andere dingen dan professionals. Een gezin kan vertellen dat het weekend ‘wel oké’ was, maar de buurvrouw hoorde wat er écht gebeurde.”

JIMwerkt dacht bovendien mee over de ontwikkeling van het kaartspel en leverde waardevolle input voor de vragen in het spel. Peter is groot fan. “Tijdens trainingen leg ik bijvoorbeeld kaartjes onder de stoelen van deelnemers. Zo ontstaan meteen verrassende gesprekken. Professionals ervaren zelf hoe krachtig dit werkt en willen het daarna vrijwel meteen inzetten in hun eigen praktijk.”

Creatieve insteek
Volgens Peter zit de kracht van het kaartspel in de niet-standaard vragen. “Het levert gesprekken en inzichten op die je met traditionele methodes zoals een ecogram of genogram niet snel krijgt. Het voelt veel minder als een ondervraging en meer als een uitnodiging tot contact. Daardoor bereik je ook jongeren die normaal moeilijk over zichzelf praten.”

Ook is het makkelijk aan te passen aan een situatie. “Soms wordt het echt als spel ingezet, soms juist heel losjes. Net wat past bij de jongere. Ik hoor regelmatig van hulpverleners hoe verrast ze zijn over de effectiviteit: ineens horen ze namen die ze nog niet kenden of nooit als belangrijk hadden ingeschat.”

Vervolgonderzoek en implementatie
Mark benadrukt dat niet alleen jongeren en hulpverleners profiteren van het spel, ook ouders, gezinnen of studenten Social Work hebben er baat bij. “Ouders ontdekken nieuwe hulpbronnen, studenten leren hoe je netwerken bespreekbaar maakt, en docenten gebruiken het om gespreksvaardigheden te trainen of als kennismakingsactiviteit.”

Sinds de lancering in 2022 zijn bijna tweeduizend exemplaren verspreid onder organisaties in jeugdhulp, jongerenwerk en beroepsonderwijs. “We waren overdonderd door het enthousiasme”, zegt Mark. “Recent onderzochten we hoe het spel in de praktijk gebruikt wordt - en waarom sommigen het laten liggen. Niet iedereen houdt van deze creatieve aanpak, en dat is prima. Maar wie het wél gebruikt, is meestal direct laaiend enthousiast.”