Onderzoek Inholland: Overheidsmaatregelen zetten bestaanszekerheid Oekraïners op scherp
Veel Oekraïense ontheemden die in Nederland werk hebben gevonden, bevinden zich in een precaire financiële situatie. Dit blijkt uit het onderzoeksrapport ‘Werkende Oekraïners en hun bestaanszekerheid’ van associate lector Martin Blaakman (Toegankelijkheid van het Recht) van Hogeschool Inholland, dat onlangs verscheen. Martin onderzocht de situatie van 191 werkende Oekraïense ontheemden in 24 opvangcentra en komt tot de conclusie dat werken weliswaar helpt bij hun zelfredzaamheid en integratie, maar geen bestaanszekerheid garandeert.
Lees ook het NOS-artikel Oekraïners moeten meebetalen aan opvang: 'Houd rekening met kwetsbare positie' of het artikel uit Binnenlands Bestuur Bestaanszekerheid Oekraïners onder druk door eigen bijdrage.
Kwetsbare groep met hoge kosten
Van de Oekraïense ontheemden die sinds de start van de oorlog naar Nederland vluchtten, heeft liefst 55% werk gevonden. Maar ook zij blijven kwetsbaar: een derde van de werkende Oekraïners heeft meer uitgaven dan inkomsten. Bovendien werken sommigen zonder een officieel contract (8,4%) of worden niet altijd uitbetaald (7,3%). “Werken draagt bij aan de zelfredzaamheid van Oekraïense ontheemden, maar het is niet altijd voldoende om bestaanszekerheid te garanderen,” licht Martin toe.
Daar komt bij dat Oekraïense werkenden vaak kosten hebben, zoals reiskosten, die Nederlandse bijstandsgerechtigden niet maken. Bij een vergelijking met mensen die een minimumloon verdienen, blijkt dat een aanzienlijk deel van de Oekraïners onder de bestaansminimumgrens belandt. Vooral alleenstaande ouders met kinderen worden hard geraakt.
Beleidswijzigingen verhogen druk
Vanaf 1 januari 2025 zijn gemeenten verplicht een eigen bijdrage te vragen aan Oekraïense ontheemden in gemeentelijke opvang die inkomsten uit werk hebben. Het kabinet heeft bovendien plannen om deze bijdrage in de toekomst te verhogen. "De gedachte is dat Oekraïners met een inkomen uit werk deze bijdrage kunnen betalen, maar dat gaat voorbij aan de kwetsbaarheid van deze groep,” benadrukt Martin. Hij vreest dat veel gezinnen hierdoor hun bestaanszekerheid verliezen.
Voor de onderzochte groep, van wie 55% zich ernstig zorgen maakt over hun inkomen van de volgende maand, kan de verhoogde financiële druk leiden tot een verlies van zelfstandigheid. “Als mensen niet meer in hun eigen levensonderhoud kunnen voorzien, heeft dat ook invloed op hun vermogen om te integreren in de Nederlandse samenleving,” waarschuwt Martin.
Oproep aan gemeenten
Het rapport doet een oproep aan gemeenten om bij het invoeren van de eigen bijdrage rekening te houden met de kwetsbare positie van Oekraïense ontheemden. Blaakman adviseert het hanteren van een drempelbedrag dat hoog genoeg is om financiële stabiliteit te waarborgen. Zonder zo’n maatregel dreigt een groot deel van deze gezinnen verder in de problemen te raken.
“Gemeenten staan nu op een belangrijk kruispunt,” stelt Blaakman. “Ze hebben de kans om beleid te maken dat recht doet aan de unieke situatie van deze mensen. Het is belangrijk dat we voorkomen dat zij door de ondergrens van bestaanszekerheid zakken.”
Dit onderzoek geeft voor het eerst inzicht in de financiële uitdagingen van Oekraïense ontheemden en geeft inzicht in wat gemeenten kunnen doen om werken lonend te houden. "Ook de Nederlandse samenleving is gebaat bij Oekraïners die dankzij werk voor zichzelf kunnen zorgen en sneller kunnen integreren, " stelt Blaakman. "Bovendien is bestaanszekerheid geen gunst, maar een recht. Gemeenten zijn aan zet om beleid te maken dat dat recht beschermt."
Meer weten over het onderzoek? Stuur een mailtje naar pers@inholland.nl.
Vriendelijke groet, Xandra van Ginkel