Persoonsvorming gebeurt elke dag — juist in de kleine momenten
“Je troost een kind dat zegt: ‘Ik kan het niet’, je voert een goed gesprek na een ruzie in de klas, je pept een leerling op met een grapje... Dat zijn momenten waarin persoonsvorming plaatsvindt. Niet per se gepland, maar misschien wel zo vormend voor wie kinderen worden. Dáár draait mijn onderzoek om,” vertelt Peter Elshout, onderzoeker bij het lectoraat De Pedagogische Opdracht.
Met zijn onderzoek ‘Persoonsvorming in de praktijk’ duikt Peter in een essentieel maar vaak ongrijpbaar onderdeel van het onderwijs. Wat betekent het om leerlingen te vormen? En hoe doe je dat eigenlijk in de praktijk? Vorming vindt niet alleen plaats in levensbeschouwelijke vakken, maar is juist door de hele schooldag heen verweven.
Van studenten naar ervaren leerkrachten
Peter begon zijn onderzoek samen met pabo-studenten in het keuzeonderwijs ‘Meesterlijk met mensen’. “We vroegen hen: wanneer ben je eigenlijk bezig met persoonsvorming? Wat gebeurt er precies? Wat voor leerling had je voor je, en wat deed jij? Die verhalen, vaak opgeschreven in dagboekfragmenten, bleken enorm waardevol — voor ons onderzoek én voor de student zelf.” Het resulteerde in wetenschappelijke publicaties, én twee boeken: ‘De Pedagogische Opdracht’, met lector Mascha Enthoven waarin dagboekfragmenten van studenten gebundeld zijn, en ‘Meesterlijk met mensen’, over grip krijgen op persoonsvorming, met Mirjam de Roon.
Inmiddels is het onderzoek een promotietraject aan de Universiteit voor Humanstiek in Utrecht geworden en uitgebreid naar ervaren leerkrachten. “Ik zoek leerkrachten met vijf jaar ervaring of meer. Wat zij kunnen vertellen over hun praktijk is van grote waarde. Welke taal gebruiken zij als het over persoonsvorming gaat? Wat vinden zij belangrijk? Hoe zien zij hun eigen rol daarin?”
Waarom meedoen?
De oproep van Peter is helder: doe mee. Leerkrachten die meedoen worden tweemaal geïnterviewd en schrijven tussendoor dagboekfragmenten over vormende momenten in hun werk. “Ja, het kost wat tijd. Maar het levert ook veel op. Niet alleen voor het onderzoek, maar juist voor jezelf. Veel leerkrachten vinden persoonsvorming belangrijk, maar nemen zelden de tijd om daar bewust op te reflecteren. Dit traject helpt daarbij. Het maakt zichtbaar wat je doet, waarom je dat doet, en wat je daarin belangrijk vindt.”
Van onderzoek naar onderwijs
Wat Peters onderzoek uniek maakt, is hoe het direct terugvloeit naar het curriculum van de Pabo. In het vernieuwde curriculum speelt persoonsvorming een veel grotere rol dan voorheen. “In het oude curriculum was het alleen als keuzeonderwijs opgenomen. Nu is het al vanaf jaar één verweven in de opleiding. Studenten leren al vroeg nadenken over wie ze zelf zijn als toekomstige leerkracht, wat ze belangrijk vinden, en hoe dat hun handelen beïnvloedt.”
Deze integratie komt niet uit de lucht vallen. De inzichten van studenten en het onderzoek van Peter en collega’s uit het lectoraat De Pedagogische Opdracht zijn een belangrijke bron geweest voor de onderwijsontwikkeling. “We hebben echt nagedacht over hoe je studenten kunt helpen om grip te krijgen op iets wat zó verweven zit in de praktijk en zelden expliciet wordt besproken.”
Onderscheidend vermogen van de Pabo
“Wat ons als de Inholland pabo écht onderscheidt is de manier waarop wij persoonsvorming en burgerschapsvorming benaderen — niet als losse modules, maar als rode draad in de opleiding. We doen dit vanuit het lectoraat de Pedagogische Opdracht, dat verbonden is aan de praktijk én aan wetenschappelijk onderzoek.” Daarmee is de Inholland pabo niet alleen een plek waar je leert lesgeven, maar ook waar je leert vormen — én gevormd wordt.
Meedoen aan het onderzoek?
Werk jij als leerkracht in het basisonderwijs, heb je minimaal vijf jaar ervaring, en ben je nieuwsgierig naar wat persoonsvorming in jouw praktijk betekent? Meld je dan aan voor deelname aan het onderzoek. Peter is op zoek naar een diverse groep leerkrachten: jong, oud, mannen, vrouwen, verschillende schooltypes en groepen — van kleuters tot groep 8. Meer weten? Lees hier verder.
Heb je interesse in deelname aan dit onderzoek, of wil je meer informatie ontvangen, dan kun je via deze link je gegevens doorgeven. We nemen dan zo spoedig mogelijk contact op.