Sociaal werkers zijn de ogen en oren van de samenleving
‘Sociaal werkers moeten structurele oorzaken van sociale problemen signaleren en adresseren’
Sociaal werkers zijn geneigd om problemen waarmee ze in de praktijk te maken krijgen ook individueel op te lossen, maar dat is slechts een deel van hun taak. Een minstens zo belangrijke opdracht is om structurele oorzaken van problemen te signaleren. En om die vervolgens aan te kaarten. Dat heet ‘context-sensitief werken’, geven Lilian Linders, lector Empowerment & Professionalisering bij Inholland en Josip Kešić, docent-onderzoeker bij het lectoraat Empowerment & Professionalisering, aan.
“Het collectief signaleren en agenderen van structurele problemen gebeurt nu te weinig. In veel gevallen ligt de focus bij het individu, zoals bijvoorbeeld bij het toeslagenschandaal”, vertelt Lilian. “Mensen kwamen in de financiële problemen en kregen vooral ondersteuning op individueel niveau, terwijl er sprake was van institutioneel racisme. Wat zou er gebeurd zijn als sociaal werkers eerder hadden gesignaleerd én aangekaart dat degenen die in de problemen kwamen vooral mensen waren met een deeltijdinkomen en een dubbele nationaliteit?”
Een deel van de oplossing ligt in meer collectief werken en signaleren. Ons mantra is dan ook: je bent niet alleen en je hoeft het niet alleen te doen.
Psychologiseren
Dat we vooral op individueel niveau werken ligt volgens Josip voor een deel in het feit dat we geneigd zijn tot psychologiseren. “Het is veelzeggend dat een grote meerderheid van de eerstejaarsstudenten Social Work niet sociologie maar psychologie het leukste vak vindt.” “We leven in een geïndividualiseerde samenleving”, vult Lilian aan. “Studenten beschouwen zichzelf als individueel hulpverlener en worden in het werkveld ook als zodanig ingezet.” Een gemiste kans vinden beiden, want een sociaal werker is en kan zoveel meer dan alleen individueel hulpverlenen.
Collectief werken en signaleren
Heel vaak hangen individuele problemen samen met maatschappelijke vraagstukken, meent Lilian. “Een deel van de oplossing ligt in meer collectief werken en signaleren. Ons mantra is dan ook: je bent niet alleen en je hoeft het niet alleen te doen. Als je een probleem vaker constateert, ga dan eens met collega’s praten en vraag of zij dat ook zien. En als inderdaad meer mensen eenzelfde probleem hebben, agendeer het dan bij de betrokken organisatie of overheid.” Josip knikt. “Dat hoeft niet altijd groot te zijn. Bijvoorbeeld, als formulieren niet goed worden ingevuld, kun je natuurlijk op individueel niveau helpen om die goed in te vullen, maar het is effectiever om de organisatie te vragen die formulieren eenvoudiger te maken.”
Het is niet effectief als je honderd keer hetzelfde doet bij honderd verschillende mensen. Maar voorkom je dat de tweehonderdste persoon tegen dat probleem aanloopt, dan heb je echt iets bereikt.
Effectief zijn
Precies dat is waarom volgens Josip context-sensitief werken zo belangrijk is. “Je wilt als sociaal werker effectief zijn. Dat is het niet als je honderd keer hetzelfde doet bij honderd verschillende mensen. Maar voorkom je dat de tweehonderdste tegen dat probleem aanloopt, omdat het inmiddels is opgelost, dan heb je echt iets bereikt.” Dat vindt Lilian ook. “Sociaal werkers zijn bij uitstek de ogen en oren in de samenleving. Zij kunnen structurele oorzaken van ogenschijnlijk individuele problemen adresseren. Als zij het niet doen, wie doet het dan?”
Verbinden en versterken 
Een andere reden waarom volgens Lilian de urgentie om meer context-sensitief te werken hoog is, is de veranderende samenstelling van de bevolking. “We krijgen steeds meer een omgekeerde bevolkingspiramide: iedere volgende generatie is kleiner dan de vorige. Hierdoor ervaren we nu al arbeidskrapte en dat zal de komende decennia toenemen, ook in zorg en welzijn. Daar moet de overheid zich op voorbereiden en wij denken dat die context-sensitieve sociaal werker daar hard bij nodig is. Zij kunnen mensen met elkaar verbinden en versterken.”
Lesboek ‘Kijk naar de context’
Samen met associate lector bij het lectoraat Empowerment & Professionalisering, Niels Hermens, redigeerden Lilian en Josip het lesboek ‘Kijk naar de context’, waar veel collega’s van hetzelfde lectoraat aan hebben bijgedragen. “Met dit boek willen we studenten en sociaal werkers leren zich bewust te worden van hun eigen rol in complexe sociale situaties, en hoe ze reflexief kunnen handelen binnen de bredere maatschappelijke context. Dat ze het zien als onderdeel van hun beroep. Ja, ze moeten dat in dit vak, maar ze kunnen dit ook!” besluit Josip.