Verduurzamen van vakantieparken vanuit een multidisciplinaire aanpak
Tijdens vakanties sta je er misschien niet bij stil. Maar ook het vakantiepark waar jij zo heerlijk van je vrije tijd genoot, heeft flinke duurzaamheidsuitdagingen. Hoe kan de energievoorziening van deze parken slimmer en duurzamer worden? Hoe gaan ze om met problemen als netcongestie? Onderzoekers, docenten en studenten van Hogeschool Inholland bogen zich tijdens een multidisciplinair onderzoeksproject over de uitdagingen op Texel en leverden tools en concepten op voor technologische toepassingen en gedragsverandering. En dat smaakt volgens alle betrokkenen naar meer.
Recreatiebedrijf De Krim Texel ontvangt al meer dan vijftig jaar vakantiegangers. “We vernieuwen deze en onze andere locaties voortdurend”, zegt KAM-coördinator Marcel Slikker. “Dat betekent ook verduurzamen en slim omgaan met energie. Het park is een dorp op zich met een capaciteit van vijfduizend bezoekers. Netcongestie speelt een steeds grotere rol: overstijgt onze energievraag het aanbod niet? Om dit vraagstuk aan te pakken, moeten we slimmer en zuiniger omgaan met energie. Dit zit in technologische oplossingen én in gedragsverandering.”
Vakantieparken als proeftuinen
Energiecongestie speelt in heel Nederland. Omdat vakantieparken gemeenschappen op zich zijn, kunnen ze heel goed fungeren als proeftuinen in de gezamenlijke zoektocht naar oplossingen. “De Krim heeft één aansluiting op het landelijke elektriciteitsnetwerk”, weet Bronia Jablonská, senior onderzoeker Gebouwde Omgeving bij Inholland. “Achter de meter zit een gesloten systeem waarop de vakantieverblijven en voorzieningen zoals zwembaden, winkels en horeca zijn aangesloten. De vraag is hoe je het energieverbruik slim afstemt en hoe je opgewekte energie gebruikt en opslaat voor eventueel later gebruik.”
Studenten onderzochten de technische en bedrijfseconomische haalbaarheid van slimme energieoplossingen.
Onderzoek naar verduurzaming
Het vraagstuk leidde in september 2022 tot het onderzoeksproject Verduurzaming vakantieparken. Daaraan namen behalve De Krim ook vakantiepark en camping De Nollen, camping De Lepelaar, villapark Residentie Texel en Taskforce Vitale Verblijfsrecreatie van Ontwikkelingsbedrijf Noord-Holland Noord deel. De provincie Noord-Holland steunde het project binnen het Innovatieprogramma Lerend Innoveren.
Grote groep betrokken studenten
Het project viel onder het lectoraat Gebouwde Omgeving in samenwerking met het lectoraat Slimme materialen voor de energietransitie. Een grote groep studenten van verschillende opleidingen was betrokken bij het onderzoek naar de technische en bedrijfseconomische haalbaarheid van slimme energieoplossingen, ook om de parken zelfvoorzienend te maken. Niet alleen van technische opleidingen zoals Elektrotechniek, Werktuigbouwkunde en Bouwkunde, maar ook van Finance & Control en Business Studies (afstudeerrichting marketing).
De studenten leren in zo’n multidisciplinair project heel veel van elkaar.
Leerzaam, multidisciplinair project
“De studenten leren in zo’n multidisciplinair project heel veel van elkaar”, zegt Bronia. “Bovendien moet je voor een optimaal geïntegreerd energiesysteem niet alleen naar de technologische kant kijken. Gebruikers moeten de technologische oplossingen ook accepteren en voor vakantieparken moeten ze betaalbaar zijn.”
Kennis toepassen in de praktijk
Volgens Marcel zijn de vakantieparken een goede plek voor studenten om hun kennis toe te passen in de praktijk. “Het gaat om concrete vraagstukken rond verduurzaming. Ze leren hoe je kennis over techniek, gedragsverandering en marketing bijeenbrengt om in een doorlopend proces van verduurzaming stappen te zetten. Ik zag hoe de multidisciplinaire samenwerking een uitdaging voor hen was, hoe ze daarvan leerden en er met enthousiasme in gingen.”
Onderzoek in verschillende fasen
Groepen studenten gingen in verschillende fasen aan de slag. Ze inventariseerden eerst de installaties en het energieverbruik op de vakantieparken. Daarna spitste het onderzoek zich toe op enkele kansrijke casussen om te werken aan de vitaliteit van de vakantieparken en de kansen van innovatieve energieoplossingen voor het bedrijfsleven in deze regio. De resultaten kunnen ook nuttig zijn voor andere vakantieparken en campings in Noord-Holland Noord.
Hackathon voor duurzaam gedrag
In een hackathon boog een grote groep marketingstudenten zich over de vraag hoe je personeel en bezoekers tot duurzaam gedrag kunt aanzetten. Bronia: “Daar kwamen goed ideeën uit rond bewustwording, nudging, beloning en positieve bekrachtiging, zoals een puntensysteem om energie te besparen, de mascotte van een van de parken die kinderen spelenderwijs aanzet tot duurzaam gedrag en kleurveranderingen in douches om je aan te moedigen op tijd de kraan dicht te draaien.”
Ook voor nieuwe groepen studenten is zo’n proeftuin op Texel razend interessant.
Technische en bedrijfseconomische haalbaarheid
“Studenten onderzochten ook haalbaarheid van slimme energieoplossingen”, zegt Hugo Booms, docent-onderzoeker bij het domein Business, Finance & Law van Inholland. “Belangrijk is om duurzaam opgewekte energie voor langere tijd op te slaan, en met name in de vorm van warmte later te gebruiken. Want het verwarmen van zwembaden, vakantiewoningen en douchewater kost veel energie. Zo hebben de studenten onder meer de haalbaarheid onderzocht van warmtebatterijen: een innovatieve technologie om op een compacte manier warmte voor een seizoen op te slaan.”
Warmtebatterijen voor vakantiehuizen
De studenten van de technische opleidingen gingen in overleg met de externe partners na welke geschikte oplossingen er zijn voor energie-opslag. “Vervolgens onderzochten de studenten Finance & Control de kosten en baten hiervan voor de vakantieparken”, zegt Hugo. “Met als conclusie dat warmtebatterijen voor vakantiehuizen interessant kunnen zijn.”
Middelen om te verduurzamen
Marcel haakt aan: “De studenten leverden een model op om die kosten en baten van installaties te berekenen. Maar ook tools en inzichten gericht op marketing en gedragsverandering. Het zijn allemaal middelen die we in onze rugzak kunnen stoppen om te verduurzamen. Eén sleutel tot succes bestaat niet, het is een proces in kleine stappen.”
Hopen op een vervolg
Om het verduurzamingsproces op de vakantieparken voort te zetten hoopt Marcel, net als de andere partners, op een vervolg van het project. “We kunnen de verschillende disciplines van Inholland goed gebruiken. Ook voor nieuwe groepen studenten is zo’n proeftuin op Texel razend interessant.” Hugo is het daarmee eens: “Later als afgestudeerde professionals zullen ze deze uitdagingen ook tegenkomen.” Volgens Bronia kunnen de vakantieparken ruimte bieden voor meerdere vraagstukken. “Ook bijvoorbeeld voor de inzet van duurzame materialen, zoals myceliumcomposieten, een netwerk van schimmeldraden en biologische materialen. Wat mij betreft zijn we nog lang niet klaar op Texel.”
Hogeschool Inholland heeft samen met andere hogescholen een traject voor een Professional Doctorate (PD) ontwikkeld (thema Energie en Duurzaamheid). Bij Hogeschool Inholland voeren twee docent-onderzoekers een pilot uit binnen dit traject. Vakantieparken kunnen als energiegemeenschappen gezien worden en de verduurzaming daarvan past heel goed binnen een van deze PD-studies. De projectpartners zijn enthousiast en er wordt gesproken over een mogelijk vervolg.