Waarom staan er zo weinig vrouwen aan de knoppen?
Over talent, drempels en wat er moet veranderen in de muziekindustrie
Dikke beats, volle zalen. Female representation lijkt terrein te winnen, maar achter de knoppen in de studio’s blijft het opvallend stil. Slechts een klein deel van de producers in Nederland is vrouw. Dat zie je terug in het onderwijs: in het eerste jaar van de Electronic Music-opleidingen van Conservatorium Haarlem zitten dit studiejaar alleen jongens. Hoe komt dat? En wat is er nodig om dit vak ook voor meisjes en vrouwen vanzelfsprekend te maken?
Tijd voor een gesprek hierover met Conchitta Bottse van rosetta., docent aan het Conservatorium en dj/producer Esther Roozendaal (Estroe), student en dj/producer Isis Cloudt en Koos Zwaan, lector Innovatie in de Muziekindustrie bij Inholland. Samen verkennen ze waar de drempels liggen en waar ruimte is voor duurzame verandering.
Andere taal
Esther, internationaal bekend als Estroe, ziet de scheefgroei scherper dan een paar jaar geleden. Ze stond op festivals als Lowlands en Awakenings en begeleidt nu studenten. “Bij een jurering ben ik meestal de enige vrouw. Dan merk je dat we andere woorden aan muziek geven: ik praat sneller over spanningsboog en gevoel, minder over welke frequentie precies aangepast moet worden.”
Isis, derdejaarsstudent Electronic Music en de enige vrouw in haar jaar, herkent dat. “Feedback is vaak technisch. Voor mij begint muziek met sfeer – de jongens kijken naar of die kick lekker doorkomt. Maar omdat ik de uitzondering was, dacht ik dat ik fout zat. Ondanks dat ik al jaren draaide en wedstrijden won.”
En dan is er de extra toets. “Dan zeiden collega-dj’s dat ik daar niet stond vanwege mijn talent, maar omdat ik borsten heb”, herinnert Esther zich. Isis ziet hetzelfde bij het publiek: “Gekruiste armen, sceptische blik. Laat eerst maar eens zien, meisje.”
Podium geven
Voor Conchitta van rosetta, platform voor vrouwelijke en gender non-conforming producers, begint het bij beeldvorming. “Google ‘sound engineer’ en je ziet een man achter een mengpaneel. Dat bepaalt wat mensen denken dat mogelijk is. Terwijl er geweldige vrouwen achter de mooiste producties zitten, maar je ziet ze minder.”
Als programmeur bij poppodium PAARD in Den Haag zag ze het zelf: 90 procent van de line-up was witte man, omdat iedereen programmeert vanuit z’n eigen referentiekader. Toen ze bewust artiesten uit andere community’s boekte, was de eerste show direct uitverkocht. “Talent is er volop, je moet ze alleen een podium geven.”
Volgens haar brengen vrouwen niet alleen een andere blik op muziek, maar ook op hoe je met elkaar omgaat. “Als bepaalde stemmen ontbreken, mis je belangrijke perspectieven en creativiteit.” Tegelijkertijd claimen vrouwen hun werk minder snel. ‘Geïnternaliseerde onzekerheid’, noemt ze dat. “Maar zichtbaarheid is juist nodig. Zonder vrouwen is het incompleet.”
Techniek
Is produceren ‘te technisch’? Esther lacht. “Als voormalig verpleegkundige weet ik dat technisch inzicht geen kwestie van geslacht is. Ga maar eens kijken op een IC-afdeling.” Toch herkent ze de twijfel. “Ik schafte ooit peperdure apparatuur aan om eerst thuis te oefenen.” Isis: “Wij denken soms te veel na. Willen eerst alles begrijpen.”
Volgens Conchitta speelt het wél mee. “Veel instrumenten en apparatuur zijn historisch ontworpen op mannenhanden. En ook software is lang vanuit een mannelijk perspectief ontwikkeld. Hoewel populaire DAW’s (Digital Audio Workstation) als Logic en Ableton nu met visuele interfaces en kleinere, gekleurde knoppen werken. Dat is toegankelijker dan zware hardware.”
Gelijke kansen, ja, in onderwijs en programmering. Maar zonder concessies aan kwaliteit. Ik wil niet geboekt worden omdat ik een vrouw ben, maar omdat ik goed ben.
Mentale gezondheid
De ongelijkheid raakt niet alleen zichtbaarheid, maar ook welzijn en veiligheid, aldus lector Koos Zwaan. “De muziekindustrie is prachtig, maar veeleisend. 70 tot 80 procent ervaart mentale klachten, van stress tot depressie.” Onderzoek van Erasmus Universiteit en BAM! Popauteurs, de beroepsvereniging voor muzikanten, laat bovendien zien dat bijna 40 procent van de vrouwen seksueel grensoverschrijdend gedrag meemaakt, tegenover 5,5 procent van de mannen. “Dat wijst op een structureel onveiligere werkomgeving.”
Met het project Heal the Healer ontwikkelt het Inholland-lectoraat interventies om studenten weerbaarder te maken en werkomstandigheden te verbeteren. Samen met studenten van het Conservatorium, Creative Business en Leisure & Events Management. Ook Esther is hierbij betrokken. “Mentale gezondheid bespreekbaar maken is essentieel voor duurzame loopbanen.”
Wat is er nodig?
“Als we écht op kwaliteit willen selecteren, moet iedereen de kans krijgen om mee te doen”, benadrukt Esther. “Dat vraagt om zichtbare rolmodellen en veilige leeromgevingen – ook bij Open Dagen. Want zie je niemand die op je lijkt, dan denk je al snel dat je ergens niet thuishoort.” Voor haarzelf betekent dat: minder bescheidenheid, meer profileren.
De industrie beweegt al. Festivals hanteren quota, labels en booking agencies starten initiatieven, er wordt bewuster geïnvesteerd. Conchitta: “Maar je hebt tijd, ruimte en veiligheid nodig om je te durven ontwikkelen. rosetta. biedt die via workshops, coaching en community.”
Isis is scherp: “Gelijke kansen, ja, in onderwijs en programmering. Maar zonder concessies aan kwaliteit. Ik wil niet geboekt worden omdat ik een vrouw ben, maar omdat ik goed ben.”