Podcast: Balanceren tussen regels en ruimte

Buiten de gebaande paden

In de podcast vertelt Reuben hoe studenten in de Living Labs zelf hun leerdoelen mogen kiezen. Dat klinkt eenvoudig, maar levert soms verrassende keuzes op. “Een student besloot bijvoorbeeld Egyptisch te leren koken en ontdekte zo meer over haar eigen identiteit en achtergrond. Fantastisch om te zien hoe zoiets een springplank kan worden naar zelfvertrouwen en richting”, zegt hij.

Die vrijheid roept ook vragen op. Want hoe begeleid je studenten die ineens buiten de gebaande paden stappen? En hoe combineer je persoonlijke leerdoelen met de eisen van het onderwijs? Zoals Reuben het scherp samenvat: “Er is niks mis met knuffelen met lama’s, zolang dat maar een diepere leerervaring oplevert.”
 

Spanningsveld in het onderwijs

Jürg benadrukt in het gesprek dat authentiek leiderschap bij studenten niet vanzelf ontstaat. “We besteden nog steeds te weinig aandacht aan persoonlijke ontwikkeling in het onderwijs. Terwijl jonge mensen straks te maken krijgen met complexe vraagstukken, waarin juist hun authenticiteit en reflectievermogen cruciaal zijn.”

Rianne vraagt zich af hoe docenten in dat spanningsveld hun rol kunnen pakken: enerzijds de regels en kaders van het onderwijssysteem, anderzijds de ruimte voor persoonlijke ontwikkeling van studenten. Hoe creëer je balans? Wat betekent dit voor de relatie tussen student en docent?

“Als docent balanceer je voortdurend tussen loslaten en leidinggeven,” zegt Mark Jacobs, docent bij de AD Crossmediale Communicatie. “Studenten vragen ruimte, maar soms hebben ze juist houvast nodig. We coachen on the job.”
 

Leiderschap vraagt leiderschap

Mark ziet dat er binnen zijn opleiding veel aandacht is voor persoonlijke ontwikkeling en reflectie. “Bij de AD Crossmediale Communicatie zijn bijna de helft van de leeruitkomsten gericht op reflecteren, feedback geven, professionele identiteit en persoonlijke ontwikkeling”, vertelt hij. “We werken met beroepsauthentieke vraagstukken, omdat studenten recht hebben op ongelijk onderwijs – passend onderwijs dat recht doet aan waar ze als individu staan in hun ontwikkeling.”

Dat vraagt situationeel leiderschap van docenten: weten wanneer je ruimte geeft en wanneer je stuurt. “We vragen van studenten wendbaarheid, maar dat vraagt ook wendbaarheid van docenten. Soms moet je ‘leading from behind’ zijn en studenten ruimte geven, en soms juist meester zijn en even richting geven of sturen als de situatie dat vraagt”, aldus Mark.
 

Verantwoordelijkheid van de student

Pabo-student Josefien Klaase, voorzitter van de strategische studentenadviesraad van Inholland, deelt in de podcastaflevering haar visie: volgens haar mag het onderwijs zeker bijdragen aan authentiek leiderschap, maar ligt de uiteindelijke verantwoordelijkheid voor persoonlijke ontwikkeling bij de student zelf.

“Veel studenten weten nog niet precies welke kant ze op willen, of proberen te voldoen aan een beeld van wie ze zouden moeten zijn”, vertelt Martijn Mesman, docent en onderzoeker bij het lectoraat Authentic Leadership. “Als docenten kunnen we hen uitnodigen om daarover na te denken: wie ben ik, wat vind ik belangrijk, en hoe kan ik keuzes maken die echt bij me passen? Het onderwijs kan die zoektocht niet overnemen, maar wél faciliteren met een leeromgeving die uitnodigt tot reflectie. Daarbij is het belangrijk dat we dicht bij de leefwereld van studenten blijven. Authentiek leiderschap klinkt soms abstract, maar uiteindelijk gaat het erom dat studenten groeien als mens; in hun eigen tempo, op hun eigen manier.”

Petra Biemans, lector Human Capital, waarschuwt daarbij voor te veel nadruk op reflectie. “Wees spaarzaam met authentiek leiderschap”, zegt ze. “Studenten worden gek van reflecteren als er te weinig nieuwe inhoud of gedrag is om op te reflecteren. Dan wordt reflecteren een doel op zich in plaats van een middel om te leren. Doe het alleen als het nut en toegevoegde waarde heeft.”
 

The Trip: een succesvol praktijkvoorbeeld

Martijn ontwikkelde samen met collega’s The Trip, een serious game die studenten helpt om op een laagdrempelige en aansprekende manier te reflecteren op hun persoonlijke ontwikkeling. In de game maken studenten een virtuele wereldreis en worden ze geconfronteerd met herkenbare situaties uit hun eigen leefwereld. Die leiden tot vragen als: wat vind ik belangrijk, hoe reageer ik in bepaalde situaties en waarom eigenlijk? De inzichten die ze opdoen, nemen ze mee naar de fysieke les, waar ze in groepen verder reflecteren en met elkaar in gesprek gaan.

“We merkten dat het moeilijk was om authentiek leiderschap te concretiseren in het onderwijs”, vertelt Martijn. “The Trip is geen heilige graal, maar het helpt studenten wel om op een andere manier met reflectie bezig te zijn. In plaats van een verplichte terugblik op het afgelopen jaar, beleven ze situaties die dichtbij hen staan. Dat maakt het gesprek tussen student en docent veel opener.”

Inmiddels wordt The Trip ingezet bij meerdere opleidingen binnen het domein Creative Business en het domein Techniek, Ontwerpen en Informatica. Martijn: “Sommige studenten vinden het meteen geweldig, anderen moeten even wennen. Maar vrijwel iedereen zegt na afloop dat het ze aan het denken heeft gezet. Eén student zei: ‘Ik vind dat jullie persoonlijke ontwikkeling eigenlijk moeten afschaffen, maar als het blijft, dan is The Trip de beste manier om het te doen.’ Dat vond ik een prachtig compliment.”

Benieuwd hoe Reuben, Jürg en Rianne deze spanningen verkennen en welke tips ze hebben voor docenten en studenten? Beluister aflevering 3 van deze driedelige podcastserie:

Afscheidsbijeenkomst
Op vrijdag 28 november is de afscheidsbijeenkomst van Jürg Thölke in Pakhuis de Zwijger. We gaan dan verder met elkaar in gesprek over dit onderwerp. Je bent van harte uitgenodigd om hierbij aanwezig te zijn. Lees hier meer en meld je aan.

We zijn benieuwd naar jouw kijk op de plek van authentiek leiderschap in het onderwijs. Laat het ons weten in de reacties!