AI als e-bike voor het brein? Alleen als wij in de driver’s seat blijven!

AI 1

AI als e-bike voor het brein? Alleen als wij in de driver’s seat blijven! Dat was de kern van keynote van docent-onderzoeker Toon Otten tijdens onze Onderwijsinspiratiesessie van de Master Leren en Innoveren. Vanuit zijn onderzoek voor de lectoraten Studiesucces en Finance & Accountancy liet hij zien hoe AI ons denken kan versterken, maar ons óók kan afvlakken en zelfs cognitieve schuld kan veroorzaken, wat nadelig is voor het lerend vermogen. 
 
Dat laatste sluit aan bij recent onderzoek van MIT, dat laat zien dat te veel vertrouwen op AI kan leiden tot denkuitstel en verlies van eigen denkkracht. Alles hangt dus af van hoe bewust we AI inzetten. Toon werkt aan een eigen AI-assistent die juist is ontworpen om cognitieve schuld te voorkomen. De assistent activeert zowel  alpha- en beta-denken door o.a. socratische vragen en scaffolding. De eerste resultaten van de pilot bevestigen onze hypothese: gebruikers bouwen merkbaar minder en soms geen cognitieve schuld op. Toon zet deze assistent al in tijdens zijn lessen voor de AD Finance.

Menselijke lagen geven betekenis
Waar AI puur logica volgt, beschikken wij mensen over iets dat geen enkele robot heeft: intuïtie, gevoel, ruis, serendipiteit en zelfs vergissingen die tot nieuwe ideeën kunnen leiden. Precies die menselijke lagen geven betekenis en bepalen kwaliteit. De uitdaging is om actief te schakelen tussen analytisch (β) en intuïtief (α) denken en bewust te kiezen wanneer AI mag meedenken en waar we eerst zelf moeten vertragen.

AI-geletterdheid = AI-Basisbegrip + Vakkennis & Context + Prompting Skills + Kritische Validatie & Moed!
Toon benadrukte dat AI-gebruik geen technische vaardigheid is, maar een denkvaardigheid. Het vraagt om durven vertragen, scherp formuleren én de moed om AI te corrigeren wanneer intuïtie of expertise iets anders zeggen. Dit begrip van moed resoneerde sterk bij de aanwezige MLI-ers en alumni, omdat het raakt aan onze opgave om bedachtzaam te innoveren en duurzame impact te realiseren in onze eigen praktijkcontexten.

MLI 2

De sweet spot: AI als co-piloot met de mens in de driver’s seat
Toon nodigde ons uit om bewust te schakelen tussen alfa en beta. Om te vertragen in plaats van overslaan. Ook wees hij ons erop dat we onze alfa-kant meer kunnen toelaten door bijvoorbeeld de natuur in te gaan of muziek aan te zetten.  AI wordt dan geen vervanging van het denken, maar een manier om beter te blijven denken. 
Een co-piloot dus, met de mens aan het stuur.

Meedoen aan het onderzoek?
Onderzoekers Toon en Etienne Boots van het lectoraat Studiesucces zoeken professionals in onderwijscontexten die willen bijdragen aan vervolgonderzoek naar:

• AI-geletterdheid
• Cognitieve schuld
• Conversational AI.

Wil je meedoen of meer weten? Mail dan naar: toon.otten@inholland.nl

Aan iedereen die erbij was: dank voor je aanwezigheid! 
En Toon: dank voor de inspiratie!