Flexibel onderwijs is nodig, want dé student bestaat al lang niet meer
Ons gesprek over flexibel leren
Hoe bereiden we studenten nog beter voor op hun toekomst in een veranderende maatschappij en arbeidsmarkt. Beroepen van nu verdwijnen misschien of vragen andere kennis en vaardigheden. Ook bij Hogeschool Inholland buigen we ons over deze vraag. Dan vallen al snel de woorden flexibel leren. Maar wat bedoelen we daar eigenlijk mee?
In de verhalenreeks Ons gesprek over flexibel leren, praat collegelid Marije Deutekom met collega’s en studenten over dit thema. In deze aflevering spreekt ze met student Verpleegkunde Isabella van Oosterhout en docent én projectleider Flexibilisering Verpleegkunde Mirjam van Meningen. Met elkaar praten ze over de stappen die de opleiding Verpleegkunde zet om het onderwijs voor verschillende doelgroepen aantrekkelijk te maken.
Na mijn middelbare school wilde ik niet meteen naar het hbo. Dat deed ik pas vier jaar geleden toen ik al een gezin en een baan had. Ik wilde me, ondanks een druk leven, toch verdiepen in mijn vak.
Marije: “Ik vind het ongelofelijk mooi om te zien hoe goed de opleiding Verpleegkunde inspeelt op de behoefte van het werkveld en die van studenten. Al zouden we dat begrip student wat mij betreft moeten herdefiniëren. Dat is allang niet meer alleen een zeventienjarige die van het middelbaar onderwijs komt of direct doorstroomt vanuit het mbo. Zien jullie dat ook zo?”
Isabella: “Zeker, zelf pas ik ook niet in dat standaard plaatje. Na mijn middelbare school wilde ik niet meteen naar het hbo. Dat deed ik pas vier jaar geleden toen ik al een gezin en een baan had. Ik wilde me, ondanks een druk leven, toch verdiepen in mijn vak en koos voor de flexibele deeltijdopleiding Verpleegkunde bij Inholland.”
Onderwijs voor een zo breed mogelijke doelgroep
Mirjam: “Bij Verpleegkunde maken we onderwijs voor een zo breed mogelijke doelgroep: jong, oud, ervaren of helemaal nieuw in dit domein. De meesten van hen kiezen ervoor het hele curriculum te doorlopen, maar een enkele module volgen is ook mogelijk. Bijvoorbeeld omdat je werkgever dat verlangt of je zelf besluit je kennis te vergroten.”
Marije: “Het streven naar zo'n gevarieerde doelgroep valt samen met de transitie naar meer flexibilisering van ons onderwijs. Het college van bestuur geeft hierbij richting en kaders om de ondersteunende processen te harmoniseren. Binnen deze kaders blijft uiteraard ruimte voor opleidingen om zelf keuzes te maken. Hierbij krijgen collega’s uit verschillende domeinen en stafdiensten de kans om elkaar te inspireren. Ze werken samen en wisselen ervaringen uit.”
Mirjam: “Dat begon al een paar jaar geleden met de start van de flexibele deeltijdopleiding Verpleegkunde. Directe aanleiding was de toenemende vraag van het werkveld naar hbo-geschoolde zorgprofessionals. Die zijn nodig vanwege hun onderzoekende en analytische vaardigheden. Met de nieuwe deeltijdvariant konden studenten in hun eigen tempo en route de opleiding voltooien. Dat werd aantrekkelijk gevonden. ”
Studenten kunnen zelf bepalen of hun kennis en kunde op gewenst niveau is of dat ze nog onderwijs nodig hebben.
Laten zien wat je kan en nog moet leren
Marije: “Wat waren jullie eerste stappen om de opleiding te vernieuwen?”
Mirjam: “We besloten te werken met leeruitkomsten, die samen met het werkveld zijn opgesteld. Per uitkomst kunnen studenten zelf bepalen of hun kennis en kunde op gewenst niveau is of dat ze nog onderwijs nodig hebben. Daarbij hanteren we het uitgangspunt om te laten zien wat je kan en wat je nog moet leren. Vandaar dat we het aantal toetsmomenten verhoogden en ons hele lesaanbod meerdere malen per jaar zijn gaan aanbieden. Zo hebben studenten meer regie over hun studievoortgang.”
Isabella: “Daar heb ik van geprofiteerd. Met mijn mbo-opleiding Verpleegkunde en werkervaring was het niet nodig om elk vak vanaf het begin te volgen. Dat scheelde tijd en energie die ik aan andere vakken kon besteden. Ik heb wel gemerkt dat de opleiding soms nog zoekende was, maar heb daar geen last van gehad. Vaak leverde het een verbetering op, zoals de gezamenlijke studiedagdelen waar docenten aanwezig zijn voor vragen en ondersteuning. Heel prettig. Ik vind het goed dat de opleiding kritisch naar zichzelf kijkt en zo nodig bijstuurt.”
Mirjam: “Natuurlijk kijken we goed naar het effect van de vernieuwing, maar ik ben er geen voorstander van om te snel in te grijpen. Wennen aan veranderingen kost tijd. Dat zeg ik ook tegen collega’s en studenten. Maar soms is bijsturen inderdaad onvermijdelijk. Toen studenten lieten weten dat ze tijd tekort kwamen om de stof goed te verwerken hebben we dat aangepast.”
Een passende route naar de eindstreep
Marije: “En nu wordt de opleiding nóg flexibeler en gaan jullie werken met één onderwijsprogramma. Betekent dit dat jullie de strikte scheiding tussen vol- en deeltijd loslaten? En hoe zit dat met het curriculum waarmee we die doorlopende leerlijn garanderen?”
Mirjam: “Iedereen die bij Inholland wil afstuderen als verpleegkundige volgt bij ons het volledige curriculum. Alleen de weg ernaartoe verschilt. We spreken niet langer meer over vol- en deeltijd. In plaats daarvan onderscheiden we verschillende leerroutes. Samen met een leercoach maken studenten een persoonlijk opleidingsplan voor een passende route naar de eindstreep. Vaak adviseren de coaches aan jonge nieuwe studenten gestructureerd te beginnen met regelmatige begeleiding. Dat willen ze zelf ook meestal, maar hoeft dus niet.”
We zouden dat begrip ‘student’ wat mij betreft moeten herdefiniëren. Dat is allang niet meer alleen een zeventienjarige die van het middelbaar onderwijs komt of direct doorstroom vanuit het mbo.
Marije: “Hoe zorgen jullie ervoor dat docenten die coachende rol kunnen vervullen en goede vakspecialisten zijn? Kan het Center for Teaching and Learning (CTL), dat we momenteel aan het ontwikkelen zijn, jullie hierbij helpen?”
Mirjam: “Bijna al onze docenten zijn gediplomeerde verpleegkundigen. Daarnaast worden ze getraind en ondersteund als studentencoach. Daar kan het CTL zeker bij helpen door docenten intensief te ondersteunen zodat ze echt mee kunnen in deze beweging. Hun rol wordt echt anders; als coach gaan ze bijvoorbeeld op vaste tijden met hun studenten in gesprek over zaken als studievaardigheden, planning en studielast. Dat zijn ook belangrijke ontmoetingsmomenten die houvast geven. Dit betekent dat we hele heldere standaardroosters maken. Ook voor dat herhaalde lesaanbod. Zo creëren we structuur om flexibel onderwijs mogelijk te maken.”
Isabella: “Ik ben blij met de coach van mijn mentorklas, die me heel concreet helpt met structuur aanbrengen in deze laatste fase. Daarna kan ik weer zelfstandig verder, want ik ben geen student meer die aan de hand hoeft worden genomen.”
Een leven lang kunnen ontwikkelen
Mirjam: “Wel letten coaches erop dat studenten niet te veel vertraging oplopen. We willen dat iedereen afstudeert. En, op een later moment in de loopbaan, misschien nog eens terugkomt voor bijscholing. Daarvoor hebben we het systeem van microcredentials in onze opleiding geïntegreerd. Als je een enkele module met goed gevolg hebt afgerond krijg je daar een erkend certificaat voor.”
Marije: “Naast de twee masteropleidingen en post-hbo-opleidingen die we al via de Inholland Academy aanbieden, sluiten microcredentials heel goed aan bij de doelen van een Leven Lang Ontwikkelen (LLO), het overheidsinitiatief om iedereen de kans te geven zichzelf te blijven ontwikkelen en bij te scholen. Inholland wil hierin een rol van betekenis spelen. Met ons flexibele aanbod kan dat. Isabella, is dat wat voor jou?”
Isabella: “Na mijn afstuderen ga ik me eerst intensiever op mijn baan in de ouderenzorg richten, maar ik wil me professioneel blijven ontwikkelen in dit vak. Bij Inholland kan dat op zoveel mooie manieren. Dus dikke kans dat jullie me weer terugzien!”
Vergelijk flexibel leren met het navigeren door de smalle straten van een stad. Je weet wat je eindbestemming is – bijvoorbeeld het behalen van een module of een diploma – maar de route ernaartoe kun je op verschillende manieren voltooien. Daarnaast vraagt de arbeidsmarkt opleidingen om curricula zo in te richten dat ze snel kunnen inspelen op veranderingen. In de serie Ons gesprek over flexibel leren praat collegelid Marije Deutekom telkens met een collega en een student over dit onderwerp.
Lees ook uit deze serie:
- 'Het vernieuwen van onderwijs is geen kwestie van ‘one size fits all’
- Flexibele leerroutes geven Pabo’ers meer regie over studieloopbaan.
Of kijk op de pagina van de cirkel Flexibel en Interdisciplinair leren.