Hoogbegaafden: een onzichtbare groep in het hbo
Het is de Week van de Hoogbegaafdheid, daarom besteden we er deze week extra aandacht aan, want over hoogbegaafdheid wordt nog relatief weinig gesproken binnen het hoger onderwijs. Toch zijn meer studenten hoogbegaafd dan vaak wordt gedacht. Dat werd duidelijk tijdens een recente Community of Practice (CoP) bij Inholland. Studenten en collega's deelden ervaringen, wisselden kennis uit en maakten zichtbaar wat vaak verborgen blijft.
Voor tweedejaarsstudent Verpleegkunde Zilver Hofstee (22) sloot het thema direct aan bij zijn eigen ervaringen. “Ik wilde meteen weten: waar gaat deze lezing over? Wat hoor ik hier en herken ik mezelf daarin?” Als kind werd Zilver getest en behaalde hij een IQ-score van 133. “Hoogbegaafdheid bleef verder op de achtergrond. Ik stond er lange tijd niet bij stil.”
Van voordeel naar obstakel
Op de basis- en middelbare school had hij vooral voordeel van zijn snelle begrip. “De lessen volgen was voldoende, thuis ik leerde nooit.” Pas op het hbo merkte Zilver de keerzijde. “Ineens wordt verwacht dat je plant, structureert en echt leert. Dat was ik niet gewend.”
Tijdens de CoP was er voor Zilver veel herkenning. “Ik maak opdrachten voor mezelf vaak moeilijker want ik wil alles goed uitzoeken en voeg steeds extra’s toe. Ik ben er daardoor uren mee bezig, terwijl klasgenoten het simpel houden en ook een voldoende halen.” Hoogbegaafdheid kan ook leiden tot uitstelgedrag. “Ik zie hoeveel tijd het gaat kosten en schuif het daarom voor me uit.”
Herkenning en bewustwording
“Het is waardevol om te ervaren dat ik niet de enige ben en ik herkende veel”, zegt Zilver. Die herkenning was precies waar docent Marlies van Hofwegen op hoopte toen zij met collega’s Jolien van der Geugten en Maureen Douma de CoP inhoudelijk voorbereidde. “Het verbaasde mij dat er vrijwel niets voor hoogbegaafde studenten is en ik heb lang gezocht voor ik in contact kwam met Jorien en het lectoraat Diversiteitsvraagstukken.” Volgens Marlies krijgt hoogbegaafdheid binnen het hoger onderwijs te weinig aandacht. “In het hbo is ongeveer tien procent van de studenten hoogbegaafd, maar deze groep blijft vaak onzichtbaar.”
Systeem kan in de weg zitten
Marlies heeft zelf ervaren dat het schoolsysteem niet goed bij haar paste. Als docent herkent ze dat nu bij studenten. “Je ziet studenten vastlopen en er worden soms verkeerde conclusies getrokken. Als iemand achterin zit of afhaakt in de les, betekent dat niet dat iemand ongemotiveerd is.”
In haar werk op de pabo begeleidt ze onder andere langstuderende studenten. Ze noemt een student die al voor de klas staat en uitblinkt, maar in de opleiding vastloopt. “Wat zij levert, is soms masterniveau, terwijl de opleiding niet aansluit bij haar niveau.”
Aanpassen en onzichtbaar blijven
Hoogbegaafde studenten passen zich vaak aan. Dat herkent Zilver. “Ik bleef als kind mijn kennis delen, terwijl leeftijdsgenoten niet geïnteresseerd waren. Nu kom ik niet meer met extra ideeën tijdens het samenwerken. Ik heb leren aanvoelen wat prettig voor me is.”
Volgens Marlies kan dat aanpassen een probleem zijn. “Ze willen niet anders zijn, daardoor blijven ze onder de radar, terwijl de behoefte aan erkenning groot is. Sommige studenten gaan zo ver dat ze bewust fouten maken, om niet buiten de groep te vallen.”
Peergroep voor studenten
Tijdens de CoP kwam ook het belang van gelijkgestemden naar voren. Sparren met iemand die net zo snel denkt, kan dan enorm helpen. “Niet de social talk, maar meteen de inhoud in kunnen”, vertelt Marlies. Tijdens de bijeenkomst waren ook ervaringsdeskundige jongeren aanwezig. Ook dat zorgt voor herkenning. Daarom wordt er gewerkt aan een peergroep voor studenten. Laagdrempelig en zonder labels.
Voor Marlies is de boodschap helder. “Oog hebben voor diversiteit is essentieel. En dat gaat niet alleen over cultuur, maar ook over diversiteit.” Ze gebruikt graag een metafoor: “Diversiteit is als biodiversiteit. Een veld met verschillende bloemen is sterker en mooier.” De CoP leverde haar veel waardevolle nieuwe contacten met mensen die zich ook met hoogbegaafdheid bezighouden. Haar conclusie: “Hoogbegaafd is niet beter, maar anders. En net zo nodig.”
Contact voor studenten
Studenten die interesse hebben in de peergroep van Marlies kunnen contact met haar opnemen via de mail.
Benieuwd naar activiteiten over hoogbegaafdheid in jouw regio? Ga naar de website van de Week van de Hoogbegaafdheid.
Vanuit het lectoraat Diversiteitsvraagstukken benaderen we hoogbegaafdheid vanuit een intersectioneel perspectief (Crenshaw, 1989). Er wordt gekeken naar hoe verschillende sociale identiteiten en vormen van uitsluiting elkaar beïnvloeden. Erkend wordt dat iemands ervaring wordt gevormd door onder meer de combinatie van deelidentiteiten zoals gender, etniciteit, sociale klasse en leeftijd.
Zo wordt hoogbegaafdheid bij mensen met een migratieachtergrond minder (snel) gediagnosticeerd. Uit recent onderzoek van Verwey-Jonker in het PO blijkt dat hoogbegaafde kinderen met een migratieachtergrond mogelijk te maken hebben met een dubbele ongelijkheid: leraren beschikken over beperkte kennis over hoogbegaafdheid in het algemeen, en hebben door een gebrek aan aandacht voor diversiteit (onbewuste) vooroordelen (Verstappen, Peper & Arslan, 2025). Ook sociale klasse speelt een rol in het herkennen van hoogbegaafdheid. Kansen, docentverwachtingen en toegankelijke middelen bepalen namelijk mede of dit binnen en buiten het onderwijs wordt opgemerkt.
Meer weten?
Lees hier het rapport van het Verwey Jonker Instituut: De (h)erkenning van hoogbegaafdheid bij kinderen met een migratieachtergrond - Verwey-Jonker Instituut.
Meld je aan voor de volgende CoP op 2 april!
De volgende Community of Practice vindt plaats op donderdag 2 april van 14.00 tot 15.30 uur, online via Teams. Yesim Candan, werkzaam bij het lectoraat Diversiteitsvraagstukken, presenteert haar net verschenen boek ‘11 Red Flags’, over hoe je een toxische relatie kunt herkennen en stoppen. Welke signalen wijzen op een ongezonde relatie en hoe kun je zelf, of voor een ander, bijdragen aan liefde en veiligheid binnen relaties?
Elke acht dagen wordt er in Nederland een vrouw vermoord, en vaak verloopt dit via voorspelbare fasen. Yesim deelt haar verhaal en motivatie in haar strijd tegen femicide, opent het gesprek en biedt praktische hulpmiddelen om jezelf of anderen te beschermen. Dit is belangrijk voor studenten en voor alle onderwijsprofessionals.
Meld je alvast aan via deze link.