‘Mediageletterdheid is de belangrijkste uitdaging voor de toekomst’
Joke Hermes is twintig jaar lector
Ze behoort tot de eerste lichting lectoren van Inholland. En nu, na twintig jaar, kijkt Joke Hermes, lector Inclusion and the Creative Industries, met evenveel gedrevenheid naar de creatieve sector als toen ze begon. Sterker nog, haar onderzoeksgebied wordt in haar ogen alleen maar interessanter. Bijvoorbeeld door de komst van steeds meer media, door generatieve AI, door het feit dat mediagebruikers nu ook mediamakers zijn en de wisselwerking tussen media, burgerschap en inclusie. Ter ere van haar jubileum blikt Joke donderdag 4 juli terug én vooruit tijdens een feestelijke bijeenkomst in de Amsterdamse Sluisbuurt.
Hoe verhouden mensen zich tot de media en hoe verhouden zij zich via de media tot elkaar? Het zijn vragen op het snijvlak van media, cultuur en burgerschap die Joke oneindig interesseren. Ook al toen ze in 2004 begon als lector bij Inholland. “We zijn allemaal verbonden met een collectief dat groter is dan onze familie- en vriendenkring. Denk aan de vele andere Nederlanders, die we onmogelijk allemaal persoonlijk kennen, maar van wie we dankzij de media toch een beeld hebben en met wie we rechten en plichten delen. Het is cultureel burgerschap waarin identiteit en representatie een belangrijke rol spelen.”
Participatief publieksonderzoek
In haar lectoraat richt Joke zich vooral op de vraag hoe media kunnen bijdragen aan een inclusieve samenleving en hoe creatieve professionals die opdracht kunnen oppakken. Via participatief publieksonderzoek probeert ze antwoord te krijgen. “Het is een manier van kwalitatief onderzoek waarvoor je geleerd moet hebben goed te luisteren. Het gaat dieper dan wat individuele mensen je letterlijk vertellen. Je gaat op zoek naar de bredere thema’s en frames. Je hoort mensen natuurlijk vertellen over hun overtuigingen en ervaringen maar dwars door een serie interviews heen ga je begrijpen welke verhalen we samen delen waardoor we ons tot elkaar kunnen verhouden.”
Voorbeeldprojecten
Een voorbeeld van participatief publieksonderzoek is het project Stagediscriminatie? Hoeft niet!. Onderzoekers en studenten trokken gezamenlijk, in co-creatie met elkaar op: zij hielden zestig interviews onder studenten uit het hbo en wo en interviews met werkgevers om inzicht te krijgen in ervaringen en belevingen van stagediscriminatie en om handvatten op te stellen hier iets te tegen doen. Wat blijkt: meer tijd besteden aan afwijzen, helpt alle studenten, niet alleen diegenen die vanwege hun naam of achtergrond worden gediscrimineerd. Zeer actueel is de wijze waarop social media een rol spelen in thema’s, frames en de verhalen die mensen delen. Met het project #datmeenjeniet wil het lectoraat discriminatie op sociale media tegengaan door bij jongeren de sociale norm dat online discriminatie niet acceptabel is te vergroten en hen vaardigheden en tools aanreiken om hier iets tegen te doen.
Living labs zijn ontzettend mooi om complexe vraagstukken aan te pakken.
Dichter bij het onderwijs
Toen Joke als lector startte, was haar vorm van onderzoek verre van gebruikelijk bij Inholland. “Ik moest sowieso goed zoeken naar collega-onderzoekers. Inholland had nog maar zeven lectoraten. Inmiddels hebben we er 45.” Onderzoek was destijds in een aparte organisatie ondergebracht. Met de oprichting van kenniscentra en Centres of Expertise is onderzoek veel meer verweven met het onderwijs. “Die verbinding tussen onderzoek en onderwijs is heel belangrijk,” zegt Joke, “zowel voor de professionalisering van docenten en het dissemineren van nieuwe kennis als voor de doorontwikkeling van curricula: de drie kerntaken van lectoraten.”
Living labs en masters
Plekken waar onderwijs en onderzoek bijeenkomen zijn de living labs. Ook die zag Joke ontstaan. “Living labs zijn ontzettend mooi om complexe vraagstukken aan te pakken, samen met het werkveld. Ze zijn tegelijk een plek om onderzoeksprojecten plaats te laten vinden en een instrument om – interdisciplinair – onderwijs te organiseren.” Een ander kruispunt tussen onderzoek en onderwijs zijn de masters. “Inholland toont hiermee lef, want het vergt extra kwalificaties om masteronderwijs te geven. En het is goed dat het gebeurt, want daarmee bieden we zogeheten praktisch geschoolde professionals de mogelijkheid om meer theoretiserend, reflexief en onderzoekend te denken.”
Voor mensen in mijn vakgebied is er geen interessantere periode denkbaar dan nu.
Praktisch en theoretisch onderwijs
En juist op dit punt valt er volgens Joke nog veel te verbeteren. Want waarom houdt Nederland zo vast aan het onderscheid tussen praktisch en theoretisch onderwijs? “Ons land loopt achter als je kijkt naar bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk of Zweden. Daar is wo- en hbo-onderzoek en onderwijs nagenoeg gelijkgetrokken. Dat maakt dat het theoretische en meer praktijkgerichte onderzoek en onderwijs veel gemakkelijker trans- en interdisciplinair kan samenwerken, juist om de grote maatschappelijke vraagstukken van nu aan te pakken. Gelukkig is er nu wel de mogelijkheid om een Professional Doctorate te doen naast de meer klassiek wetenschappelijke PhD.”
Werken aan mediageletterdheid
Het belet Joke niet om enthousiast naar de toekomst te kijken. “We leven in superspannende tijden. Door de grote variëteit aan media, de professionals én amateurs die mediacontent maken, de opkomst van generatieve AI en kwesties rond des- en misinformatie is er voor mensen in mijn vakgebied geen interessantere periode denkbaar. De belangrijkste uitdaging voor de toekomst ligt in mediageletterdheid. Ik gebruik bewust niet het mooie woord ‘mediawijsheid’, want dat impliceert inzicht en begrip van de werking van media. Bij mediageletterdheid gaat veel meer om de skills en competenties om met media om te gaan, omdat wij allemaal onderdeel zijn geworden van de media.”
De creatieve professionals die wij opleiden verbinden mensen met verhalen.
Rol van creative professionals
In het huidige pluriforme, doe-het-zelf-medialandschap hebben creatieve professionals volgens Joke een bijzondere rol. “Als makers kunnen zij anderen helpen om op een verantwoorde manier met media om te gaan. Zeker als we ze geleerd hebben om onderzoekend te werken en ze daardoor oog hebben gekregen voor hoe we deze publieke omgeving met elkaar vormgeven.” Een project waarin dit bijvoorbeeld naar voren komt is MediaNumeric, waarin studenten leren zich bewust te worden van hoe ze als creatieve professionals data kunnen gebruiken, misinformatie kunnen herkennen en verspreiding ervan kunnen voorkomen.
Toekomst met generatieve AI
Jokes blik naar de toekomst is gespeend van pessimisme. “Nee, ik heb geen doemscenario’s, ook niet als het gaat om generatieve AI. Ik vind het wel spannend welke kant het met AI op gaat, omdat verdienmodellen nu draaien om authenticiteit. AI is niet echt, het is nét echt. Wijzen we dat in de toekomst af en ontwikkelen we tools om echt van onecht te onderscheiden? Of waarderen we AI later als hoogwaardige nep?”
Echte mensen
“Wat niet is veranderd, is het contact met echte mensen”, constateert Joke tot slot. “Om te checken wat leuk of belangrijk is, ga je nog steeds te rade bij de mensen om je heen. Dat is nu zo, en dat was twintig jaar geleden het geval. De creatieve professionals die wij opleiden verbinden mensen met verhalen. Of je nou bijvoorbeeld Creative Business, Muziek of Communicatie studeert: met beelden, woorden of geluid vertel je verhalen waarin mensen zich thuis kunnen voelen en met elkaar in verbinding kunnen staan.”
Op donderdag 4 juli vieren we het 20-jarig jubileum van Joke Hermes als lector bij Hogeschool Inholland. Tijdens de feestelijke bijeenkomt in het SLUISlab in de Amsterdamse Sluisbuurt zal Joke een rede uitspreken met de titel ‘Mapping for Change’, over haar voorbije en toekomstige werk als praktijkgericht publieksonderzoeker. Geïnteresseerd? Meld je nu aan!
Groetjes!