Hoe herontwerpen we ons energiesysteem met verbonden lokale netwerken?
Nieuwe PD-kandidaat Zinzi Wits onderzoekt energie-ecosystemen
“Voor de transitie naar een systeem van hernieuwbare energie moet je verschillende rollen en belangen goed zien te coördineren. Technologie is meestal niet de beperkende factor.” Dat zegt Zinzi Wits. Als industrieel ecoloog krijgt ze met een professional doctorate (PD) de kans om te onderzoeken hoe energie-ecosystemen vorm kunnen krijgen. “Ik richt me allereerst op Texel, omdat daar alle uitdagingen samenkomen.”
“Tot voor kort was ons energiesysteem centraal georganiseerd”, zegt Zinzi. “Je had enkele energieproducenten aan de ene kant en aan de andere kant grootverbruikers en consumenten zoals jij en ik. Nieuwe energiebronnen als zon en wind zorgen voor een omwenteling van deze ‘orde’. En daarnaast kunnen consumenten nu ook producenten zijn, dankzij lokale opwek van bijvoorbeeld zonne-energie. Die ontwikkelingen vragen om een herontwerp van ons energiesysteem. Om effectief gebruik te maken van de beschikbare energie en deze op te slaan en uit te wisselen, zodat we bijvoorbeeld ook in de winter onze gebouwen kunnen verwarmen.”
Energie-ecosystemen
In deze nieuwe orde kunnen zogeheten energie-ecosystemen, onderling verbonden lokale netwerken, een rol spelen. Zinzi spreekt bewust van ‘ecosystemen’, refererend aan de natuur. “Heel inspirerend vind ik bijvoorbeeld hoe mycelium werkt. Het is een ondergronds netwerk van schimmeldraden in de bodem die de uitwisseling van energie en voedingsstoffen mogelijk maakt. Via dit netwerk zijn bomen onderling met elkaar verbonden. Het geheel wordt decentraal gestuurd. Het is een interessant voorbeeld van hoe we lokale energie-ecosystemen kunnen opzetten. Dit zou ik nader willen onderzoeken.”
Vakantieparken bieden een prachtige omgeving om duurzame innovaties aan een breder publiek te tonen en om interventies te testen.
Onderzoek op Texel
In de zes jaar deeltijd die ze heeft voor haar PD-traject hoopt Zinzi te kunnen illustreren hoe een energie-ecosysteem eruit kan zien en integraal kan worden ontworpen. Hiervoor werktze nauw samen met de Inholland lectoraten Slimme materialen voor de energietransitie en Gebouwde omgeving en sluit ze aan op de onderzoeksagenda’s van lectorenplatform Energievoorziening in evenwicht (LEVE) en Urban Energy. Voor haar PD-traject begint ze op Texel. “Hier komen veel aspecten van de energietransitie samen. Er is bijvoorbeeld sprake van netcongestie dus meer aanbod of vraag naar stroom dan het elektriciteitsnet aankan en het eiland heeft ambitieuze duurzaamheidsdoelstellingen. Bewoners, bedrijven en politici realiseren zich dat ze elkaar nodig hebben om tot oplossingen te komen, onder meer voor grootschalige opwek. Of om vraag en aanbod van energie slim te koppelen en reststromen te delen. Hoe geef je dit met elkaar vorm? Welke tools kunnen daarbij helpen? Met mijn PD-onderzoek wil ik dit soort kennis ontwikkelen. Het kan ook voor heel veel andere gebieden waardevol zijn.”
Kansen benutten
Samen met werkveldpartners identificeert Zinzi de kansen voor energie-ecosystemen waarvan belanghebbenden kunnen profiteren. Ze kijkt daarbij naar milieu en techniek: hoe kun je optimaal en gebruikmaken van duurzaam opgewekte energie? Maar ook naar sociaal-maatschappelijke factoren, zoals: hoe kunnen burgers participeren? En economische, bijvoorbeeld: welke (maatschappelijke) waarde leveren organisaties in een energie-ecosysteem? Om deze kansen te benutten zal Zinzi samen met stakeholders, onderzoekers en studenten van Inholland kennis verzamelen en oplossingen ontwerpen. “Bijvoorbeeld een waterstofinstallatie die een overschot aan zonnestroom omzet in waterstof, waarbij we het restproduct zuurstof gebruiken voor waterzuivering.” Zinzi bouwt daarnaast voort op eerdere projecten van Inholland, zoals het verduurzamen van vakantieparken. “Vakantieparken bieden een prachtige omgeving om duurzame innovaties aan een breder publiek te tonen en om interventies te testen.”
Integrale aanpak
“Door een integrale aanpak wil ik het dieperliggende probleem bestrijden dat we bezig zijn met (over)exploitatie van de aarde”, zegt Zinzi. “We moeten bij ontwerp rekening houden met de mogelijkheid om grondstoffen te hergebruiken of af te breken. Laten we ook bewust zijn van de arbeidsomstandigheden en milieueffecten die de winning van schaarse materialen meebrengt. Dat vraagt om kritische reflectie op ons gebruik van energie en wat voor soort groei die ten dienste staat: regeneratie of uitputting.”
In mijn PD kan ik veel van wat ik geleerd heb in uiteenlopende vakgebieden in praktijk brengen. En ik krijg ruimte me te ontwikkelen als expert.
Duurzame energie eco-systemen vergroten veerkracht samenleving
Het radicaal anders vormgeven van onze energiehuishouding is nodig voor een transitie naar een duurzame en veerkrachtige samenleving, stelt Zinzi. “Met milieu- en omgevingsbewuste ontwerp van energie-ecosystemen moeten we voorkomen dat we snel ondoordachte innovaties gaan toepassen waarmee we grondstoffen uitputten, extra afval veroorzaken en die we produceren onder slechte arbeidsomstandigheden. Om de veerkracht van de samenleving te vergroten is het belangrijk dat burgers deelnemen aan de transitie en daar betekenis aan ontlenen voor zichzelf. Om de toekomst vorm te geven moeten zij het heft in handen durven te nemen.”
Praktijkgericht toegepast onderzoek
In haar opleiding tot industrieel ecoloog heeft Zinzi geleerd om samen te werken met verschillende disciplines. Daar plukt zij nu de vruchten van. “In mijn PD kan ik veel van wat ik geleerd heb in uiteenlopende vakgebieden in praktijk brengen. En ik krijg ruimte me te ontwikkelen als expert. Ik geniet zowel van het pionieren op het gebied van praktijkgericht toegepast onderzoek, als van de rol van verbinder, natuur-geïnspireerd theoreticus en pragmatisch idealist.” Er is actie nodig, stelt ze. “Daarom ben ik blij dat ik bij Inholland met een PD kan starten, want daarin is ruimte om vanuit theoretische onderbouwing in de praktijk interventies te doen.”
Inholland levert een bijdrage aan oplossingen voor complexe maatschappelijke vraagstukken vanuit onderwijs en onderzoek in nauwe samenwerking met de beroepspraktijk. Professional doctorates (PD), een nieuwe praktijkgerichte vorm van promotieonderzoek binnen het hbo, geven een impuls aan deze ontwikkeling. Door te investeren in PD-kandidaten verbreden en verdiepen we ons praktijkgerichte onderzoek en zorgen we dat onze studenten nog beter op de hoogte zijn van de laatste ontwikkelingen in de beroepspraktijk. Daarnaast sluiten we met onderzoek en onderwijs nog beter aan op de behoefte op de arbeidsmarkt aan hoogopgeleide onderzoekende professionals die het verschil kunnen maken in complexe praktijkvraagstukken.
Vanuit Inholland doen we mee aan een aantal thema’s in de landelijke pilot van de professional doctorates. Zo doet PD-kandidaat en associate lector Roos Gerritsma onderzoek naar duurzamer toerisme in Amsterdam, docent chemie Jasmijn Ruijgrok onderzoekt hoe we polymeren die we gebruiken voor de energietransitie duurzaam kunnen recyclen en onderzoeker Kim Spierenburg onderzoekt klimaatverandering vanuit gedeelde verhalen. Verder verdiept onderzoeker Zinzi Wits zich in de vraag hoe energie-ecosystemen vorm kunnen krijgen, doet Tjitske Wijzenbeek onderzoek naar mondgezondheid bij jongvolwassenen, onderzoekt Winne Kramer een betere behandeling van Korsakov, zet Veroniek Maat zich met haar PD-traject in voor toegankelijk reizen, onderzoekt kunstenaar-onderzoeker Jacco Gardner hoe AI gebruikt kan worden om tot nieuwe vormen van audiovisuele expressie te komen en wil Daniëlle Leentjens met haar PD bijdragen aan ethisch verantwoorde technologie.