'Fysiek in wisselwerking met elkaar bewegen naar systemische veranderingen'
Nieuwe PD-kandidaat Sietske Klooster ontwikkelt belichaamd systemisch co-design
Als meisje hield Sietske Klooster niet van stilzitten. Ze kwam graag in de Zuid-Limburgse natuur, had een verzorgpaard en danste ballet op hoog niveau. Deze beweeglijkheid brengt ze terug in een nieuw principe voor ontwerpend onderzoeken. Met belichaamd systemisch co-design verzamelt ze betrokkenen rond een systemisch vraagstuk om hen uit hun hoofd te halen. Ze laat hen op een fysieke manier co-creëren zodat systemische verandering al doende ontstaat. In haar professional doctorate (PD) ontwikkelt ze dit principe tot een methode waarmee ook andere veranderprofessionals kunnen gaan werken.
Sietske is opgeleid als industrieel ontwerper. Al tijdens haar afstudeerproject aan de TU Delft combineerde ze het ontwerpen van producten met beweging. “Het idee is om niet zozeer een stoel of een beker te ontwerpen maar om een handeling te ontwerpen: de beweging om te zitten of de beweging om te drinken. Daarmee wijk je af van de gebaande paden in je hoofd en gebruik je je hele lichaam om tot een innovatief ontwerp te komen. Het brengt ons verder omdat ons lichaam als geheel slimmer is dan ons hoofd alleen. Je komt tot inzichten die je anders niet had kunnen bedenken.”
Lichamelijk ervaren
Het principe om bewegend te ontwerpen past Sietske inmiddels al 25 jaar toe om processen voor innovatie en systemische verandering op gang te brengen. Sietske ontwikkelde aanvankelijk de innovatiemethode Interactie Choreografie. Ze ontwikkelde die door tot een aanpak voor complexe transitievraagstukken, die nu de basis is voor haar PD rond belichaamd systemisch co-design. Ook hier is het de bedoeling om mensen uit hun hoofd te halen en vraagstukken lichamelijk te laten ervaren. Niet in je eentje, maar samen met andere betrokkenen. Zo ontstaat gezamenlijk inzicht en actie met perspectief voor systeemverandering.
Met de PD kan ik inzichten uit mijn eigen onderzoekende ontwerppraktijk gaan delen en doorvertalen met andere transitiemakers.
Melk proeven
Sietske ontwikkelde de principes van belichaamd systemisch co-design via een zeven jarig project binnen de zuivelindustrie. “De melkproductie in Nederland is door de industrialisatie sterk veranderd”, zegt ze. “Terwijl we nu een zeer efficiënte, eenvormige en op export gerichte industrie kennen, was er vroeger veel meer diversiteit in de manier waarop we melk produceerden. Er waren verschillende koeienrassen, passend bij de verschillende Nederlandse waterrijke landschappen. En net als bij wijnen kun je dat verschil proeven: afhankelijk van de grondsoort, de vegetatie die erop groeit en het koeienras dat die vegetatie eet, smaakt melk verschillend en heeft die een verschillende samenstelling in onder meer vetten en eiwitten.”
Van sceptisch naar gemotiveerd
Onder de naam MelkSalon reisde Sietske met een proeverij-installatie door het Nederlandse landschap. Ze serveerde melk en zuivelproducten van verschillende boerderijen, landschappen en koeien. Hierbij bracht ze steeds andere stakeholders samen, zoals boeren, fabrikanten, consumenten en beleidsmakers om samen nippend te proeven uit delicate kopjes. Waar sommigen vooraf sceptisch waren over het idee van werken met diversiteit in melk, raakten ze door deze bijzondere proeverij-ervaring letterlijk fysiek gemotiveerd hier iets mee te gaan doen. “Vanuit deze gedrevenheid faciliteerde ik co-creatie tussen de stakeholders en daaruit vloeiend innovaties voort. Zo is er onder andere een hightech innovatie uit de MelkSalon ontstaan, die verschillen in melksmaak- en samenstelling op de boerderij verwerkt tot zuivelproducten, waarin die verschillen naar voren komen. Deze producten zijn nu te koop in de grotere supermarkten.”
Graag zie ik ook dat studenten betrokken zijn bij de projecten die ik met de PD doe, zodat fysiek en belichaamd werken onderdeel kan worden van de beroepsontwikkeling.
Expertisenetwerk Systemisch Co-design
Van Inholland krijgt Sietske binnen het lectoraat Societal Impact Design de ruimte om het principe van belichaamd ontwerp door te ontwikkelen tot een methode waarmee ook andere ontwerpers systemische vraagstukken kunnen aangaan. Het kan daarmee een plek krijgen in de groeiende bibliotheek van methodologieën en kennisproducten waar het Expertisenetwerk Systemisch Co-design (ESC) aan werkt. “Mijn centrale vraag is hoe je de principes uit de MelkSalon kunt doorvertalen naar andere transitievraagstukken”, zegt Sietske. “Daartoe verken ik eerst bij welke projecten van het Expertisenetwerk ik kan aansluiten. Daarna kies ik een combinatie van projecten om mijn principes toe te passen en door te ontwikkelen in samenwerking met andere transitiemakers.”
Transitie naar een duurzame samenleving
“Ik verheug me op dit PD-traject”, zegt Sietske. “Het past bij me, vanuit mijn praktijkgerichte achtergrond. Met de PD kan ik inzichten uit mijn eigen onderzoekende ontwerppraktijk gaan delen en doorvertalen met andere transitiemakers, als bijdrage aan systemische veranderingen naar een duurzame samenleving. Graag zie ik ook dat studenten betrokken zijn bij de projecten die ik met de PD doe, zodat fysiek en belichaamd werken onderdeel kan worden van de beroepsontwikkeling.”
Aanwinst voor lectoraat en ESC
Sietske wordt tijdens haar traject begeleidt door Wina Smeenk, lector Societal Impact Design en voorzitter van ESC. Wina: “Ik ben heel benieuwd hoe Sietske haar principes in andere contexten gaat inzetten. Een PD is een aanwinst voor het lectoraat en ons ESC-netwerk omdat we met Sietske als figuurlijke ‘satéprikker’ de komende jaren embodied principes in onze lopende projecten kunnen testen en verder ontwikkelen.”
Inholland levert een bijdrage aan oplossingen voor complexe maatschappelijke vraagstukken vanuit onderwijs en onderzoek in nauwe samenwerking met de beroepspraktijk. Professional doctorates (PD), een nieuwe praktijkgerichte vorm van promotieonderzoek binnen het hbo, geven een impuls aan deze ontwikkeling. Door te investeren in PD-kandidaten verbreden en verdiepen we ons praktijkgerichte onderzoek en zorgen we dat onze studenten nog beter op de hoogte zijn van de laatste ontwikkelingen in de beroepspraktijk. Daarnaast sluiten we met onderzoek en onderwijs nog beter aan op de behoefte op de arbeidsmarkt aan hoogopgeleide onderzoekende professionals die het verschil kunnen maken in complexe praktijkvraagstukken.
Vanuit Inholland doen we mee aan een aantal thema’s in de landelijke pilot van de professional doctorates. Zo doet PD-kandidaat en associate lector Roos Gerritsma onderzoek naar duurzamer toerisme in Amsterdam, docent chemie Jasmijn Ruijgrok onderzoekt hoe we polymeren die we gebruiken voor de energietransitie duurzaam kunnen recyclen en onderzoeker Kim Spierenburg onderzoekt klimaatverandering vanuit gedeelde verhalen. Verder verdiept onderzoeker Zinzi Wits zich in de vraag hoe energie-ecosystemen vorm kunnen krijgen, doet Tjitske Wijzenbeek onderzoek naar mondgezondheid bij jongvolwassenen, onderzoekt Winne Kramer een betere behandeling van Korsakov, zet Veroniek Maat zich met haar PD-traject in voor toegankelijk reizen. Kunstenaar-onderzoeker Jacco Gardner onderzoekt hoe AI gebruikt kan worden om tot nieuwe vormen van audiovisuele expressie te komen, Daniëlle Leentjens wil met haar PD bijdragen aan ethisch verantwoorde technologie en Sietske Klooster ontwikkelt belichaamd systemisch co-design waarmee ook andere veranderprofessionals kunnen werken.