Terugblik Koffie met AI – mei 2026: AI & Ethiek in de onderwijspraktijk
AI biedt veel kansen voor ons onderwijs. Dat zagen we ook in de eerdere Koffie met AI-sessies, bijvoorbeeld over de inzet van AI-avatars. Tegelijkertijd roept de inzet van AI ook steeds meer ethische vragen en dilemma’s op. Bij de Koffie met AI-sessie van mei stond dit onderwerp dan ook centraal.
Tijdens deze online bijeenkomst gingen docenten met elkaar in gesprek over herkenbare dilemma’s rondom AI-gebruik door studenten. Niet vanuit de vraag hoe AI tegengehouden kan worden, maar vooral vanuit de vraag hoe studenten bewust, kritisch en verantwoord leren omgaan met deze technologie.
Koffie met AI is een maandelijkse online sessie van het team AI & onderwijstechnologie van het Center for Teaching & Learning (CTL) van Inholland. In korte, interactieve bijeenkomsten verkennen we samen praktische toepassingen van AI en wisselen we ervaringen uit. In deze editie stonden ethische vraagstukken en dilemma’s centraal die docenten dagelijks in hun onderwijs tegenkomen.
Dat AI steeds meer onderdeel wordt van het onderwijs, merken veel docenten dagelijks in hun lessen en begeleiding. Studenten gebruiken AI-tools voor brainstormen, schrijven, samenvatten, programmeren of feedback. Tegelijkertijd roept dat nieuwe vragen op. Wat gebeurt er bijvoorbeeld als studenten AI-output direct overnemen zonder kritisch na te denken? Wat betekent het voor leren en professionele ontwikkeling als studenten steeds sneller naar AI grijpen voor antwoorden? En hoe begeleid je studenten daarin op een manier die recht doet aan zowel innovatie als onderwijskwaliteit?
Herkenbare dilemma's uit de onderwijspraktijk
Tijdens de sessie deelden docenten praktijkvoorbeelden uit hun eigen onderwijs. De dilemma’s werden besproken aan de hand van het KIES-model. Dit model bestaat uit vier onderdelen die je helpen om bewust en verantwoord met AI samen te werken. Daarbij staan vier vragen centraal:
- Kiezen: wat doe je zelf en wat besteed je uit aan AI?
- Instrueren: hoe stuur je AI goed aan?
- Evalueren: hoe beoordeel je AI-output kritisch?
- Spelregels: hoe ga je verantwoord en transparant om met AI?
Tijdens de sessie kwamen verschillende dilemma’s uit de onderwijspraktijk naar voren. Zo werd besproken welke leeractiviteiten essentieel blijven voor de ontwikkeling van studenten. Wanneer ondersteunt AI het leerproces en wanneer neemt het belangrijke denk- of leerprocessen over? Ook werden voorbeelden gedeeld van studenten die AI gebruiken om interviews of reacties van doelgroepen te genereren, in plaats van zelf het gesprek aan te gaan met mensen uit de praktijk.
Daarnaast bleek het kritisch beoordelen van AI-output een belangrijk thema. Docenten merkten op dat studenten AI-antwoorden vaak snel vertrouwen en soms als neutraal of objectief beschouwen, terwijl AI-systemen worden beïnvloed door de data waarop ze zijn getraind. Dat vraagt om aandacht voor kritisch prompten en interpreteren. Ook werd gesproken over verschillen tussen studenten die toegang hebben tot betaalde AI-tools en studenten die alleen gratis versies gebruiken, en de mogelijke gevolgen daarvan voor kansengelijkheid binnen het onderwijs.
Concrete aanpakken en ideeën
Tijdens de sessie werden verschillende aanpakken en ideeën uitgewisseld om studenten bewust en verantwoord met AI te leren omgaan. Daarbij kwam sterk naar voren dat het gesprek met studenten essentieel blijft. Niet alleen over wat wel of niet is toegestaan, maar juist ook over waarom bepaalde keuzes wenselijk of onwenselijk zijn binnen het toekomstige beroep van studenten. Door dit soort dilemma’s expliciet bespreekbaar te maken, ontstaat meer bewustzijn en eigenaarschap.
Ook werd benadrukt dat docenten hierin een belangrijke voorbeeldrol hebben. Transparantie over eigen AI-gebruik, duidelijke opdrachten, activerende werkvormen en formatieve feedback kunnen studenten helpen om AI bewuster en kritischer in te zetten. Daarnaast werd gesproken over de bredere impact van AI, zoals vraagstukken rond privacy, duurzaamheid, afhankelijkheid van technologie en professionele verantwoordelijkheid.
Zelf met studenten aan de slag?
Ga jij met jouw studenten in gesprek over ethische dilemma’s? Of wil je ze aan de hand van werkvormen leren om AI kritisch te gebruiken? Op de CTL-leeromgeving AI op Moodle (voorheen: AI-campus) vind je voorbeelden van werkvormen en materialen rondom AI-geletterdheid (AI en onderwijs > Werkvormen om kritische houding te ontwikkelen). Momenteel werken we samen met het Programma AI aan verdere uitbreiding hiervan, om zo tot een Toolkit AI-geletterdheid voor studenten te komen. Check ook de Waarden en richtlijnen voor verantwoord AI-gebruik van Inholland en bespreek deze met studenten.
Volgende Koffie met AI-sessie
In de volgende Koffie met AI-sessie richten we ons op de inzet van didactische AI-chatbots in het onderwijs. Daarin delen docenten praktijkervaringen met chatbots die studenten ondersteunen bij reflectie, denken en leren. Ethiek blijft daarbij een belangrijk terugkerend thema.
Wil je meedenken of aansluiten? Je bent van harte welkom. Sluit je aan bij het CTL Leernetwerk AI & Onderwijstechnologie om de uitnodigingen voor de volgende sessies te vinden en de vorige edities terug te kijken.
Koffie met AI is een mooi voorbeeld van wat het Center for Teaching & Learning (CTL) wil versterken: ruimte maken om samen te leren, te experimenteren en onderwijs betekenisvoller te maken. En het draagt bij aan het waarmaken van onze studentbelofte 'leren door te doen, samen met anderen' uit de visie op onderwijs en aan het realiseren van het toetskader ‘kwaliteit van het toetsprogramma’ uit de visie op toetsing.