Terugblik Koffie met AI, juni 2026: Leren versterken met didactische AI-chatbots
Tijdens de laatste Koffie met AI-sessie van dit studiejaar stond een actuele AI-ontwikkeling centraal: de opkomst van didactische chatbots. Hoe kunnen die bijdragen aan het leerproces van studenten? En welke ontwerpkeuzes zijn daarbij belangrijk?
Aan de hand van praktijkvoorbeelden van onder andere collega’s Bas van den Beld (opleiding Communicatie en Programma AI) en Hans Rader (CTL-team AI en Onderwijstechnologie en BDB) verkenden we hoe didactische chatbots kunnen worden ingezet om studenten te ondersteunen, zonder het leren van hen over te nemen.
Koffie met AI is een maandelijkse online sessie van het team AI & onderwijstechnologie van het Center for Teaching & Learning (CTL) van Inholland. In korte, interactieve bijeenkomsten verkennen we samen praktische toepassingen van AI en wisselen we ervaringen uit. Deze editie draaide volledig om de inzet van didactische chatbots.
Werken met didactische chatbots
Een didactische chatbot is meer dan een ‘gewone’ AI-chatbot. Het is een AI-gestuurde gesprekspartner die doelbewust is ontworpen om leerprocessen van studenten te ondersteunen, te begeleiden of uit te dagen vanuit expliciete onderwijskundige doelen.
Om dat te bereiken krijgt de chatbot een specifieke rol, bijvoorbeeld die van tutor, coach, simulatiepartner, ‘socratische’ gesprekspartner of feedbackgever. Zo gebruiken studenten generatieve AI dus echt als leerpartner, in plaats van uitsluitend als hulpmiddel om antwoorden te genereren.
Voorbeeld: Studenten die stagelopen, worden vaak gevraagd om in reflectieverslagen terug te blikken op hun handelen. In de praktijk blijkt dat niet altijd eenvoudig. Reflecties blijven regelmatig steken op een beschrijvend niveau, terwijl juist de verdiepende analyse nodig is om van ervaringen te leren. Begeleiding tijdens het reflecteren helpt, maar is niet altijd direct beschikbaar. Een didactische chatbot kan studenten in zo'n situatie ondersteunen door verdiepende vragen te stellen en het reflectieproces te begeleiden, zonder de reflectie van hen over te nemen.
In dit artikel delen we zeven inzichten uit de Koffie met AI-sessie over didactische chatbots.
1. Een goede didactische chatbot begint bij een helder (leer)doel
Als je een didactische chatbot wil gaan inzetten is het natuurlijk verleidelijk om meteen een uitgebreide prompt te gaan schrijven voor de bot. Maar: een goede chatbot begint niet met een slimme prompt, maar met een onderwijskundige vraag. Wat moeten studenten leren? Welke activiteit draagt daaraan bij? En hoe kan AI dat leerproces ondersteunen? Pas daarna volgen het ontwerpen, testen en verfijnen van de chatbot.
2. Ondersteunen is iets anders dan het leren overnemen
De kracht van een didactische chatbot zit niet in het geven van kant en klare antwoorden, maar in het begeleiden van het leerproces. Door vragen te stellen, feedback te geven of studenten aan het denken te zetten, helpt een chatbot studenten verder zonder het denkwerk van hen over te nemen.
3. Goede begeleiding sluit aan bij wat een student nodig heeft
Niet iedere student heeft dezelfde ondersteuning nodig. Probeer daarom het principe van scaffolding toe te passen in de bot, zodat de begeleiding aansluit bij het niveau en de behoefte van de student. Naarmate studenten zelfstandiger worden, kan de ondersteuning worden afgebouwd.
4. Betrek studenten bij de ontwikkeling
Studenten zijn de uiteindelijke gebruikers van de didactische chatbot. Door hen al tijdens de ontwikkeling te laten testen en feedback te laten geven, zorg je ervoor dat de bot beter aansluit bij de onderwijspraktijk en de behoeften van de eindgebruikers.
5. Zet didactische chatbots verantwoord in
Een didactische chatbot is alleen waardevol als deze past bij het onderwijsdoel én verantwoord kan worden ingezet. Houd daarom altijd rekening met de Inholland-waarden en -richtlijnen voor verantwoord AI-gebruik. Deel bijvoorbeeld nooit persoonsgegevens met AI of andere gevoelige informatie.
Let op: chatbots mogen niet voor alle onderwijsprocessen worden ingezet. Zo mag AI momenteel binnen Inholland niet worden ingezet om studentenwerk inhoudelijk te beoordelen of van feedback te voorzien (zowel formatief als summatief).
6. Klein beginnen kan juist veel opleveren
Je hoeft niet direct een uitgebreide chatbot te ontwikkelen. Ook een zorgvuldig ontworpen prompt of een eenvoudige eerste versie kan voor studenten al heel waardevol zijn. Progressie gaat boven perfectie.
7. Blijf testen en verbeteren
Een didactische chatbot ontwikkel je stap voor stap. Door de chatbot regelmatig te testen met studenten en collega's ontdek je waar deze goed ondersteunt en waar aanpassingen nodig zijn. Juist die continue verbetering zorgt ervoor dat de chatbot blijft aansluiten bij de onderwijspraktijk.
Volgende Koffie met AI-sessie
Deze sessie was de laatste Koffie met AI-sessie voor dit studiejaar. Ook komend studiejaar komen we weer maandelijks online bij elkaar om ervaringen uit te wisselen. Wil je meedenken of aansluiten? Je bent van harte welkom. Sluit je aan bij het CTL Leernetwerk AI & Onderwijstechnologie om de uitnodigingen voor de volgende sessies te vinden en de vorige edities terug te kijken.
Dit verhaal is een mooi voorbeeld van wat het Center for Teaching & Learning (CTL) wil versterken: ruimte maken om samen te leren, te experimenteren en onderwijs betekenisvoller te maken. En het draagt bij aan het waarmaken van onze studentbelofte 'leren door te doen, samen met anderen' uit de visie op onderwijs en aan het realiseren van de kaders voor toetskwaliteit uit de visie op toetsing.