De natuur als bondgenoot

Het doel van het project

Nederland staat voor grote ruimtelijke en maatschappelijke opgaven. Klimaatverandering, bodemdaling, wateroverlast, droogte en verlies aan biodiversiteit vragen om nieuwe manieren om ons land in te richten. Tegelijkertijd moeten landbouw, wonen, energie en economie toekomstbestendig worden georganiseerd. Het Nationaal Groeifondsprogramma NL2120 is een landelijk onderzoeks- en innovatieprogramma waarin overheden, kennisinstellingen en praktijkpartners samenwerken aan een klimaatbestendig en natuurinclusief Nederland — een land waarin water, bodem en landschap leidend zijn in ruimtelijke keuzes.

Binnen dit programma draagt Hogeschool Inholland bij aan het ontwikkelen en toepassen van kennis die nodig is om deze transitie in de praktijk vorm te geven. Ons onderzoek richt zich op de vraag hoe professionals, beleidsmakers en regionale partners kunnen werken met nieuwe ontwerpprincipes en toekomstbeelden voor een duurzaam ingericht Nederland. Denk aan het centraal stellen van water- en bodemsystemen, natuurinclusieve inrichting van gebieden en het combineren van functies zoals wonen, landbouw en natuur. In samenwerking met partners uit andere projecten binnen NL2120 ontwikkelen we onder meer een praktische handleiding en training die helpt om de inzichten uit NL2120 te vertalen naar onderwijs, praktijk en gebiedsontwikkeling.

De handleiding biedt concrete stappen, werkvormen en voorbeelden voor het werken met transformatieve aanpakken. Een centrale methode daarin is de Transitiebloem (Transformation Flower Approach): een aanpak die helpt om samen met stakeholders toekomstbeelden te ontwikkelen en deze te vertalen naar concrete stappen en interventies in gebiedsprocessen. We organiseren bijvoorbeeld samen met de gemeente Dordrecht en betrokken partners gebiedsateliers rond Getijdenpark De Staart, waarin deze aanpak wordt toegepast om met stakeholders te werken aan toekomstbeelden en concrete stappen voor het gebied. In de training leren professionals en partners hoe zij deze aanpak ook in hun eigen praktijk kunnen toepassen.

Hoe pakt Inholland dit onderzoek aan?

In NL2120 werken we vanuit Hogeschool Inholland samen met kennisinstellingen, overheden en maatschappelijke partners aan nieuwe perspectieven voor een klimaatbestendig en natuurinclusief Nederland. Vanuit het lectoraat Sociale Innovatie en Duurzaamheidstransities benaderen we deze opgave niet alleen als een technische of ruimtelijke uitdaging, maar als onderdeel van bredere systeemtransities in onze samenleving.

Onze aanpak richt zich op het versterken van sociale innovatie: nieuwe vormen van samenwerken, organiseren en leren die nodig zijn om duurzame veranderingen daadwerkelijk mogelijk te maken. Daarbij verbinden we inzichten uit ontwerpend onderzoek en systeemdenken met vragen uit de praktijk van gebiedsontwikkeling, waterbeheer en ruimtelijke planning. Het doel is om bij te dragen aan nieuwe vormen van samenwerking en besluitvorming die passen bij een toekomst waarin water, bodem en natuur richtinggevend zijn voor maatschappelijke ontwikkeling.

Een belangrijk onderdeel van de bijdrage van Inholland is de ontwikkeling van een praktische handleiding en bijbehorende trainingen. Deze ondersteunen professionals, beleidsmakers, docenten en studenten bij het werken met de toekomstbeelden en ontwerpprincipes van NL2120. Door kennis uit verschillende werkstromen te verbinden en te vertalen naar concrete methoden en leeractiviteiten, maken we de inzichten uit het programma toepasbaar in beleid, onderwijs en praktijk. 

Kenmerkend voor de aanpak van het lectoraat is het werken in nauwe samenwerking met regionale partners en het verbinden van onderzoek, onderwijs en praktijk. Zo dragen we bij aan transformatief leren: nieuwe kennis en vaardigheden voor de transitie naar een regeneratieve en rechtvaardige leefomgeving. Dat betekent: natuurlijke systemen herstellen én versterken. Maar ook sociale en economische systemen gezonder inrichten — met aandacht voor eerlijke verdeling en inclusieve besluitvorming. Bekijk daarover ook ons onderzoek Van regeneratieve landbouw naar regeneratieve samenleving. 

Wat is het belang voor het onderwijs?

Het NL2120-programma biedt een rijke leeromgeving voor studenten die later zullen werken aan complexe vraagstukken rond klimaatadaptatie, waterbeheer, biodiversiteit en duurzame gebiedsontwikkeling. Binnen Hogeschool Inholland worden deze opgaven onder andere opgepakt in opleidingen zoals Landscape & Environment Management en in de Master Duurzaamheidstransities. Het project helpt om deze actuele transitieopgaven direct te verbinden met het onderwijs. Studenten werken aan echte gebiedsopgaven in samenwerking met partners uit het NL2120-netwerk, zoals waterschappen, gemeenten, provincies, bedrijven en groene NGO's als IUCN, Wereld Natuurfonds, ARK Rewilding, Natuurmonumenten en de Vogelbescherming. Daarbij leren studenten hoe natuurlijke systemen zoals water, bodem en landschap richtinggevend kunnen zijn voor ruimtelijke keuzes.

Door de samenwerking met praktijkpartners uit het NL2120-netwerk werken studenten aan realistische vraagstukken uit de praktijk. Dit sluit goed aan bij het onderwijsconcept van zowel de bachelor als de master, waarin interdisciplinair samenwerken, systeemdenken en het begeleiden van maatschappelijke transities centraal staan. Zo draagt het project bij aan het opleiden van professionals die in staat zijn om duurzame veranderingen in de leefomgeving te initiëren en te begeleiden.

Hoe betrekken we het werkveld?

Het NL2120-programma is nadrukkelijk opgezet als een samenwerking tussen kennisinstellingen, overheden, maatschappelijke organisaties en praktijkpartners die werken aan de toekomst van de Nederlandse leefomgeving. Het werkveld bestaat onder meer uit ministeries, provincies en gemeenten, waterschappen, advies- en ontwerpbureaus, natuurorganisaties en andere partijen die betrokken zijn bij ruimtelijke ontwikkeling, waterbeheer en natuurinclusieve gebiedsontwikkeling.

Hogeschool Inholland werkt binnen dit netwerk nauw samen met partners uit verschillende werkstromen van NL2120. Professionals uit het werkveld leveren praktijkervaringen, bijvoorbeeld uit gebiedsprocessen rond water en bodem. Zo passen we de Transitiebloem toe in gebiedsateliers met de gemeente Dordrecht rond Getijdenpark de Staart. Deze ervaringen vertalen we naar methoden die ook elders toepasbaar zijn. Door kennis uit onderzoek, ontwerp en praktijk te verbinden, draagt het project bij aan nieuwe vormen van samenwerking en besluitvorming in gebiedsontwikkeling. Zo helpt het project organisaties in het werkveld om de transitie naar een klimaatbestendige en natuurinclusieve leefomgeving daadwerkelijk in praktijk te brengen.

Wat zijn de (verwachte) resultaten?

Het project levert praktische kennis en instrumenten op die professionals, studenten en docenten ondersteunen bij het werken aan een klimaatbestendig en natuurinclusief Nederland. Een centraal resultaat is een toegankelijke handleiding: daarin worden de inzichten, ontwerpprincipes en toekomstbeelden uit NL2120 vertaald naar concrete werkwijzen. Professionals leren hiermee toekomstbeelden te ontwikkelen en deze te vertalen naar keuzes en interventies in gebiedsprocessen.

Daarnaast ontwikkelen we trainingen en leeractiviteiten waarin professionals, studenten en docenten met deze aanpak leren werken. We brengen daarin praktijkervaringen, casussen en kennis uit verschillende werkstromen samen. Dit draagt bij aan het versterken van vaardigheden zoals systeemdenken, interdisciplinair samenwerken en het begeleiden van duurzame transities.

Naast deze concrete producten draagt het project bij aan een sterker netwerk tussen kennisinstellingen, overheden en praktijkorganisaties die werken aan de toekomst van de leefomgeving. Door deze samenwerking ontstaan nieuwe inzichten en leerervaringen die direct worden toegepast in gebiedsprocessen en onderwijs, en op deze manier bijdragen aan de verdere ontwikkeling van de NL2120-aanpak. Zo ondersteunt het project zowel professionals als toekomstige generaties bij het vormgeven van duurzame veranderingen in landschap en leefomgeving.