Hoogstaande palliatieve zorg in het ziekenhuis
Een verkenning van samenwerking met vrijwilligers
September 2024 t/m juli 2025
Duur
Amsterdam
Locatie
Het doel van het project
Het project Hoogstaande palliatieve zorg in het ziekenhuis richtte zich op het verbeteren en uitbreiden van de palliatieve zorg binnen het Spaarne Gasthuis. Door de groeiende zorgvraag, mede als gevolg van vergrijzing en een toename van multimorbiditeit, neemt de complexiteit van palliatieve zorg toe. Dit vraagt om een toekomstbestendige aanpak.
Het Spaarne Gasthuis wilde het aantal bedden op de palliatieve unit (PU) uitbreiden. Het doel was om onder hoofdbehandelaarschap van het palliatief team (TOPZ), bestaande uit verpleegkundig specialisten en artsen, hoogwaardige en patiëntgerichte palliatieve zorg te bieden aan opgenomen palliatieve patiënten. Om deze uitbreiding mogelijk te maken, onderzochten we hoe het huidige verpleegkundige personeel kan samenwerken met vrijwilligers.
In dit project zochten we ook naar een duurzame oplossing voor de toenemende druk op de zorgsector.
Hoe pakten we dit onderzoek aan?
Wij gingen in gesprek met coördinatoren van vrijwilligers, (oncologie)verpleegkundigen en verpleegkundig specialisten binnen het Spaarne Gasthuis om inzicht te krijgen in de mogelijkheden voor samenwerking tussen verpleegkundigen en vrijwilligers in de palliatieve zorg. Daarnaast spraken we met zorgprofessionals en vrijwilligers van drie regionale hospices om te leren van hun ervaringen.
De opgedane inzichten brachten we samen in een overzicht van voorwaarden voor een succesvolle samenwerking. Vervolgens bespraken we deze bevindingen met alle betrokkenen, zodat ze goed aansluiten bij de praktijk.
Over de resultaten
Uitkomsten van de interviews
Uit de interviews kwamen vier thema's naar voren: de meerwaarde van vrijwilligers, de benodigde competenties van verpleegkundigen, de taakverdeling, en de training van vrijwilligers. Zorgprofessionals zagen de meerwaarde van vrijwilligers vooral in de tijd en aandacht die zij aan patiënten kunnen geven.
Een oncologieverpleegkundige legt uit: "Bijvoorbeeld, we hadden laatst iemand die wilde heel graag nog een keer haar haar geknipt hebben, maar wist zelf niet goed hoe ze dat op moest pakken. En wij [verpleegkundigen] hadden het gewoon ook echt heel druk. En dat bijvoorbeeld een vrijwilliger dat dan oppakt. Die zegt, ik ga voor jou bellen, ik ga voor jou kijken wat ik kan regelen."
Uit een eerder patiëntenpanel bleek dat patiënten zich bezwaard voelen om extra aandacht van drukke verpleegkundigen te vragen. Vrijwilligers kunnen ook mantelzorgers ontlasten. Sommige zorgprofessionals uitten wel een zorg: extra contact met vrijwilligers kan de opname te druk maken, gezien het al grote aantal betrokken zorgverleners.
Competenties, taakverdeling en training
Samenwerken met vrijwilligers stelt eisen aan verpleegkundigen. Zij hebben een coördinerende rol: zij bewaken het overzicht, maar moeten ook kunnen loslaten en vertrouwen op de vrijwilliger. Dat vraagt geduld, goede uitleg en heldere communicatie. Vrijwilligers zouden actief betrokken moeten worden zonder dat zorgprofessionals hun taken overnemen. Seniorverpleegkundigen en de teamleider fungeren als aanspreekpunt en ondersteunen een duidelijke taakverdeling.
Die taakverdeling beschouwen alle geïnterviewden als essentieel. Vrijwilligers kunnen hand- en spandiensten verrichten, ondersteunen bij ADL-zorg, gesprekken voeren en mantelzorgers ontlasten. Medicatie, verpleegtechnische handelingen en medische gesprekken blijven voorbehouden aan verpleegkundigen.
Vrijwilligers verwerven de nodige kennis en vaardigheden via trainingen en bedside teaching, gericht op gespreksvoering, basiszorg en palliatieve zorg.
Reflectie in de Community of Practice
De resultaten werden besproken in een Community of Practice met vertegenwoordigers van vrijwilligers, patiënten en verpleegkundigen. Daarin kwamen ook wet- en regelgeving aan bod: voor inzage in patiëntinformatie is toestemming van de zorgvrager vereist, en zorgorganisaties bepalen zelf welke taken vrijwilligers uitvoeren, mits kwaliteit, scholing en toezicht zijn gewaarborgd. Hoewel het om een hypothetische samenwerking gaat, zien zorgprofessionals de toekomstige inzet van vrijwilligers als potentieel zeer waardevol — mits goed georganiseerd en met duidelijke afspraken over taken en verantwoordelijkheden.
"Ik denk dat een vrijwilliger een mooie toevoeging kan zijn in de zorg op de afdeling, iemand die zorg verleent vanuit het hart, als warme mantel."
- Ervaringsdeskundige uit patiëntenpanel
Wat was het belang voor het onderwijs?
De samenwerking tussen zorgprofessionals en informele zorgverleners, zoals vrijwilligers, wordt steeds belangrijker in de gezondheidszorg. Ook studenten verpleegkunde zullen hier tijdens en na hun opleiding mee te maken krijgen. Om hen hierop goed voor te bereiden, is het essentieel dat zij de juiste competenties en vaardigheden ontwikkelen.
Dit onderzoek biedt waardevolle inzichten in hoe deze samenwerking effectief kan worden vormgegeven binnen de palliatieve zorg. De uitkomsten kunnen bijdragen aan het curriculum van de verpleegkundeopleiding. Hierdoor worden studenten beter toegerust op de praktijk en kunnen zij optimaal samenwerken met informele zorgverleners.
Hoe betrokken we het werkveld?
Dit project was een samenwerking binnen palliatieve zorg in het ziekenhuis en het lectoraat Innovatie in de oncologische (netwerk)zorg en kwam direct voort uit een vraag vanuit de praktijk. De afdeling Oncologie van het Spaarne Gasthuis wil inzicht krijgen in de voorwaarden voor een goede samenwerking tussen zorgprofessionals en vrijwilligers op de palliatieve unit.
Om tot een gedegen antwoord te komen, werkten we nauw samen met het werkveld. We voerden interviews met betrokkenen binnen het Spaarne Gasthuis en met zorgverleners uit hospices waarmee het ziekenhuis samenwerkt. Door deze actieve betrokkenheid zorgden we ervoor dat de onderzoeksresultaten aansluiten bij de behoeften en uitdagingen in de praktijk.
Kennisdelen over palliatieve zorg?
Ben jij als onderzoeker of zorgprofessional betrokken (geweest) bij een project over de samenwerking tussen zorgprofessionals en vrijwilligers in de palliatieve zorg binnen een ziekenhuis? Laten we ervaringen uitwisselen en van elkaar leren! Neem gerust contact op met docent-onderzoeker Jet van der Meer.
Samenwerkingspartners van Hogeschool Inholland
