Psychosociale zorg aan volwassenen met kanker

Het doel van het project

Veel mensen met kanker hebben naast lichamelijke klachten ook psychosociale problemen, zoals angst, somberheid of zorgen over werk, gezin en financiën. Met de Lastmeter brengen we deze problemen systematisch en vroegtijdig in beeld. De Lastmeter is een korte vragenlijst waarmee mensen met kanker laten zien hoeveel last zij ervaren en op welke levensgebieden zij problemen hebben. Zo kunnen verpleegkundigen samen met patiënten en hun naasten tijdig passende psychosociale ondersteuning organiseren, met inzet van zowel professionele als informele zorg.

In dit project implementeren we de Lastmeter in het Spaarne Gasthuis en bij oncologische thuiszorgorganisatie Zorgbalans in samenwerking met IPSO-centrum Adamas. Dit doen we conform de Beter Doen-lijst, een landelijke lijst met aanbevelingen voor bewezen effectieve en passende verpleegkundige zorg.

We verwachten dat patiënten hierdoor een hogere kwaliteit van leven en behandeling ervaren, behandelingen beter kunnen volhouden en minder (ongeplande) zorg nodig hebben. Verpleegkundigen krijgen hier meer professionele zeggenschap over psychosociale zorg, waarvan wij verwachten dat dit bijdraagt aan hun werkplezier.

De samenwerking tussen Spaarne Gasthuis, Zorgbalans en Adamas krijgt vorm in een projectgroep. Verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten, de coördinator van Adamas en onderzoekers maken samen afspraken over werkwijze, scholing en verwijzing. In de dagelijkse praktijk werken de teams samen via vaste contactpersonen en multidisciplinaire overlegmomenten. Zo ervaart de patiënt een herkenbare en samenhangende psychosociale zorgroute, zowel in het ziekenhuis als thuis.

Hoe pakt Inholland dit onderzoek aan?

In dit project werken onderzoeker en projectleider Sanne Cordfunke-Krebbekx en hoofdonderzoeker Harmieke van Os-Medendorp van lectoraat Innovatie in de oncologische (netwerk)zorg samen met verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten en managers van Spaarne Gasthuis, Zorgbalans en Adamas. We starten met een voormeting waarin we het huidige gebruik van de Lastmeter, de kwaliteit van psychosociale zorg en de ervaren belasting van patiënten en verpleegkundigen in kaart brengen. Daarbij onderzoeken we invloedsfactoren op patiënt-, verpleegkundigen- en organisatieniveau, zoals tijd en werkdruk, ondersteuning door leidinggevenden, beschikbare scholing en de mogelijkheden van het elektronisch patiëntendossier (EPD) voor registratie en opvolging.

Op basis van deze inzichten ontwikkelen we implementatiestrategieën, zoals gerichte scholing voor verpleegkundigen, praktische werkafspraken en afspraken over verwijzing, het inrichten van duidelijke registratiemogelijkheden in het EPD en het inzetten van trekkers binnen de teams en afdelingen. Deze strategieën voeren we gefaseerd in, gevolgd door een nameting waarin we opnieuw kijken naar gebruik van de Lastmeter, kwaliteit van leven en ervaren kwaliteit van zorg. Ook evalueren we de financiële en inhoudelijke meerwaarde van de Lastmeter. Daarvoor combineren we gegevens over zorggebruik, inzet van psychosociale zorg en eventuele kostenbesparingen met uitkomsten voor patiënten en verpleegkundigen.

Het project wordt gerealiseerd met een subsidie vanuit ZonMw. 

Wat is het belang voor het onderwijs?

In het huidige curriculum van HBO-Verpleegkunde is vrijwel geen aandacht voor complexe oncologische zorg, psychosociale zorg bij kanker en interdisciplinair samenwerken. Dat is een gemis, want het werkveld is hier wel op ingericht. In dit project verkennen we daarom welke onderdelen een plek kunnen krijgen in het curriculum van HBO-Verpleegkunde, zoals het signaleren en bespreken van psychosociale klachten en het organiseren van passende ondersteuning. Zeggenschap van verpleegkundigen krijgt al aandacht in het curriculum, maar nog niet gekoppeld aan een concreet praktijkvoorbeeld zoals dit onderzoeksproject biedt.

Hoe betrekken we het werkveld?

Het werkveld staat centraal in dit project. Verpleegkundigen en verpleegkundig specialisten van Spaarne Gasthuis en Zorgbalans nemen als gelijkwaardige partners deel aan de projectgroep. Zij denken mee over de aanpak, signaleren knelpunten in de praktijk en dragen bij aan duurzame inbedding van de Lastmeter in hun organisatie.

Wat zijn de (verwachte) resultaten?

Voor patiënten verwachten we een klinisch relevante toename van de kwaliteit van leven en ervaren kwaliteit van zorg. Eerdere onderzoeken laten zien dat tijdige signalering van psychosociale problemen samenhangt met minder emotionele belasting, betere behandeltrouw en minder ongeplande zorgcontacten. Met dit project brengen we die inzichten naar de praktijk van ziekenhuis- en thuiszorg.

Voor verpleegkundigen verwachten we dat vaste afspraken over het gebruik van de Lastmeter, registratie in het elektronisch patiëntendossier (EPD) en rapportage van vervolgstappen zorgen voor een duidelijkere structuur in hun werk. Via scholing en intervisiemomenten ontwikkelen zij bovendien kennis en vaardigheden die ook bruikbaar zijn bij het invoeren van andere Beter Doen-interventies.

Voor de samenwerkende organisaties leidt het project tot beter op elkaar afgestemde zorg. Doordat Spaarne Gasthuis, Zorgbalans en Adamas gezamenlijk afspraken maken over de inzet van de Lastmeter, ontstaat meer continuïteit in de psychosociale zorgroute voor patiënten.

Tot slot onderzoeken we of systematische signalering leidt tot minder ongeplande zorgcontacten en efficiënter gebruik van zorg. Als dat zo is, heeft de Lastmeter niet alleen inhoudelijke maar ook financiële meerwaarde voor de betrokken organisaties.