'Behandel AI als creatief instrument voor menselijke expressie'
Nieuwe PD-kandidaat Jacco Gardner onderzoekt de rol van AI in creatieve expressie
De komst van generatieve AI zet de creatieve industrie op zijn kop. Nemen ChatGPT en andere generatieve AI met zogeheten large language models het werk van creatieve professionals over? Kunstenaar-onderzoeker Jacco Gardner schetst liever een ander toekomstbeeld. Begin 2026 start hij met een professional doctorate (PD) bij Inholland om te onderzoeken hoe je kunt samenwerken met AI om tot nieuwe vormen van audiovisuele expressie te komen. Precies zoals dat in de jaren ’80 en ’90 gebeurde met de eerste computers. “Van de pioniers van toen en de protocollen uit deze digitale revolutie kunnen we in de praktijk veel leren.”
Read English article here
Jacco is aan het begin van zijn carrière vooral bekend geworden als muzikant, componist en producer. Van een multi-instrumentalist met voorkeur voor psychedelische muziek bewoog hij naar een retro-futuristisch synthesizer-geluid. Door de optredens in binnen- en buitenland was er weinig ruimte voor zijn onderzoek. “Dat onderzoek heb ik altijd belangrijk gevonden”, zegt hij. “Zo studeerde ik in 2012 af bij de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht op de kenmerkende sound van een unieke limiter uit de jaren ’60 en ’70, een historisch instrument voor muziekproductie gebouwd door Phonogram-engineer Jan Audier.”
Als we het werk overlaten aan algoritmen die we niet doorgronden, verdwijnt onze autonomie als creatief professionals.
Live performances
Inmiddels weet hij onderzoek en optredens te combineren. “Studio-experimenten haal ik naar het podium waarin ik samenwerk met elektronica alsof het muzikanten zijn”, zegt hij. Voor deze audiovisuele performances bouwt Jacco installaties op van machines. “Ik ben live in contact met hen zoals een dirigent met een orkest.” Een belangrijke rol is daarin weggelegd voor vergeten intelligente sequencers, apparaten die eigen compositionele keuzes maken. “Het is alsof je daarmee aan het improviseren bent met een muzikant. Er is echt realtime interactie tussen mij en de apparatuur.”
Mens en machine
De sequencer kwam in opmars in de jaren ’80 samen met de komst van digitale elektronische muziek. “Het is een heel interessante tijd”, zegt Jacco. “Er zijn toen protocollen ontwikkeld waarmee elektronische muziekinstrumenten onderling muziekinformatie uitwisselen. Wat deze digitale revolutie zo interessant maakt, is de samenwerking tussen mens en machine. De machine werd toen echt gezien als een kompaan en een verlengstuk van je creativiteit met complex, onvoorspelbaar gedrag alsof het mensen zijn. Dat menselijke gedrag doet denken aan AI van nu.”
Kan AI leren van het erfgoed van de digitale revolutie en daarmee de menselijke creativiteit stimuleren?
Samenwerken met AI
Jacco ziet veel parallellen tussen de digitale revolutie van veertig jaar geleden en de komst van generatieve AI. “Maar wat nu gebeurt is dat mensen veel delegeren aan AI en dat kan problematisch zijn. We moeten leren samenwerken met technologie, zoals de pioniers in de jaren ’80 en ’90 deden. Van hen en de protocollen uit deze digitale revolutie kunnen we in de praktijk veel leren. Behandel AI als creatief instrument voor menselijke expressie. Daarvoor moet je het eerst leren begrijpen en ermee interacteren. Als we dit niet doen en het werk overlaten aan algoritmen die we niet doorgronden, verdwijnt onze autonomie als creatief professionals en moeten we vrede hebben met een homogene uitkomst.”
Driehoeksverhouding
In zijn audiovisuele performances maakt Jacco ook gebruik van AI. “Op het podium ontstaat een soort driehoeksverhouding tussen mij, het AI-model dat ik gebruik en de digitale instrumenten. AI put daarmee uit ons cultureel verleden en stimuleert onze creativiteit met een taal die wij begrijpen. Het is een intrigerende ervaring voor mij die centraal staat in mijn PD-onderzoek: hoe kan AI bemiddelen tussen creatieve digitale systemen en creatieve professionals om zowel collaboratieve intelligentie te behouden als nieuwe vormen van audiovisuele expressie mogelijk te maken? Kan AI leren over het erfgoed van de digitale revolutie en daarmee de menselijke creativiteit stimuleren?”
AI is niet meer weg te denken, maar hoe gebruiken we deze? En welke bewuste keuzes kunnen we daarin maken?
Pioniers van toen
In zijn PD wil Jacco (aankomende) creatieve professionals, zoals studenten, helpen om hun creatieve expressie met AI te verbeteren. “Belangrijk is om hen het erfgoed van de digitale revolutie mee te geven en hen in contact te brengen met de pioniers van toen. Hoe kunnen we de protocollen en technologie van die tijd toegankelijk maken voor de makers van nu zodat zij daarop kunnen voortbouwen? Daarnaast verdienen de pioniers van toen bekendheid voor hun werk. In symposia wil ik makers van nu en pioniers van toen in contact met elkaar brengen.”
Innovation in the Music Industry
Jacco’s PD-traject duurt vijf jaar. Hierin wordt hij begeleid door Koos Zwaan, lector Innovation in the Music Industry. “Het PD-project van Jacco sluit heel goed aan bij de onderzoeksagenda van mijn lectoraat. In zijn onderzoek kijkt Jacco vooral naar de wisselwerking tussen technologische innovatie en creatieve innovatie. Op wat voor manier krijgt nieuwe technologie een rol binnen de maakprocessen én presentatievormen van muzikanten? Maar ook sociale innovatie speelt een belangrijke rol, zowel doordat Jacco in zijn onderzoek een vorm van digitaal erfgoedconservering doet, maar ook in bredere zin de rol van technologie in onze samenleving ter discussie stelt. AI is niet meer weg te denken, maar hoe gebruiken we deze? En welke bewuste keuzes kunnen we daarin maken?”
Inholland levert een bijdrage aan oplossingen voor complexe maatschappelijke vraagstukken vanuit onderwijs en onderzoek in nauwe samenwerking met de beroepspraktijk. Professional doctorates (PD), een nieuwe praktijkgerichte vorm van promotieonderzoek binnen het hbo, geven een impuls aan deze ontwikkeling. Door te investeren in PD-kandidaten verbreden en verdiepen we ons praktijkgerichte onderzoek en zorgen we dat onze studenten nog beter op de hoogte zijn van de laatste ontwikkelingen in de beroepspraktijk. Daarnaast sluiten we met onderzoek en onderwijs nog beter aan op de behoefte op de arbeidsmarkt aan hoogopgeleide onderzoekende professionals die het verschil kunnen maken in complexe praktijkvraagstukken.
Vanuit Inholland doen we mee aan een aantal thema’s in de landelijke pilot van de professional doctorates. Zo doet PD-kandidaat en associate lector Roos Gerritsma onderzoek naar duurzamer toerisme in Amsterdam, docent chemie Jasmijn Ruijgrok onderzoekt hoe we polymeren die we gebruiken voor de energietransitie duurzaam kunnen recyclen en onderzoeker Kim Spierenburg onderzoekt klimaatverandering vanuit gedeelde verhalen. Verder verdiept onderzoeker Zinzi Wits zich in de vraag hoe energie-ecosystemen vorm kunnen krijgen, doet Tjitske Wijzenbeek onderzoek naar mondgezondheid bij jongvolwassenen, onderzoekt Winne Kramer een betere behandeling van Korsakov, zet Veroniek Maat zich met haar PD-traject in voor toegankelijk reizen. Kunstenaar-onderzoeker Jacco Gardner onderzoekt hoe AI gebruikt kan worden om tot nieuwe vormen van audiovisuele expressie te komen, Daniëlle Leentjens wil met haar PD bijdragen aan ethisch verantwoorde technologie en Sietske Klooster ontwikkelt belichaamd systemisch co-design waarmee ook andere veranderprofessionals kunnen werken.