Ecosociaal welzijn: werkzame factoren in ecosociale praktijken

Het doel van het onderzoek

Gemeenschapstuinen zijn ecosociale praktijken die op kleine schaal en op lokaal niveau een bijdrage leveren aan het welzijn van deelnemers en buurtbewoners. Het zijn plekken waar mensen samenkomen om te tuinieren, én om sociale banden te versterken. Door gezamenlijk de tuin te onderhouden leren mensen van elkaar, en dragen ze bij aan een gezonde leefomgeving.

Uit de literatuur komen vijf aspecten van positieve invloed van gemeenschapsstuinen op het welzijn van mensen. Gemeenschapstuinen zouden gemeenschapsgericht moeten zijn, toekomstgericht denken moeten stimuleren, participatief vormgegeven moeten zijn, en ruimte moeten bieden voor rust, vertraging en ontspanning. Ook zouden ze emoties moeten normaliseren: de mentale toestand van deelnemers wordt dan opgevat als begrijpelijke en gezonde reactie op maatschappelijke omstandigheden, zoals sociale ongelijkheid of klimaatverandering.

Maar op welke manier gemeenschapstuinen invulling geven aan deze aspecten is onduidelijk. Het doel van dit onderzoek is zodoende om inzicht te krijgen in de werkzame factoren van gemeenschapstuinen.

Hoe pakt Inholland dit onderzoek aan?

Het onderzoek vindt plaats in drie gemeenschapstuinen: Proeftuin Kansrijk en De Maastuin in Schiedam, en Tuindershart in Haarlem. Omdat ze verschillend van aard zijn bieden ze met elkaar de mogelijkheid om te onderzoeken welke factoren algemeen van toepassing zijn, en welke factoren contextspecifiek zijn.

Om inzicht te krijgen in die factoren doen we interviews, focusgroepen en observaties in de drie tuinen. We zoeken daarbij systematisch naar verbanden: welke momenten of handelingen zetten een positieve verandering in gang bij deelnemers, en onder welke omstandigheden? Zo achterhalen we welke factoren breed toepasbaar zijn, en welke specifiek zijn voor een bepaalde context.

Wat is het belang voor het onderwijs?

Dit project levert input aan voor de nieuwe minor Ecosociaal Werken, die vanaf studiejaar 2026-2027 deel uitmaakt van het curriculum Social Work. In deze minor krijgen studenten de gelegenheid om te onderzoeken hoe ecosociale praktijken, zoals gemeenschapstuinen, kunnen bijdragen aan het welzijn van mensen, in het bijzonder aan hen die in kwetsbare posities verkeren.

De inzichten die dit project oplevert over de werkzame factoren binnen zulke praktijken vormen hiervoor een belangrijke inhoudelijke basis. Studenten passen deze kennis toe door zelf een ecosociale praktijk te ontwerpen of door een bestaande sociaalwerkpraktijk te analyseren vanuit een ecosociale bril. Daarbij onderzoeken ze hoe principes zoals gemeenschapsgerichtheid, participatie en zorg voor natuur en omgeving daadwerkelijk vorm krijgen, en hoe deze factoren geïntegreerd kunnen worden om het welzijn in de praktijk te versterken. Op deze manier draagt het project direct bij aan praktijkgericht, maatschappelijk relevant onderwijs, waarin studenten leren om vernieuwend en ecologisch verantwoord sociaal werk te ontwikkelen.

Hoe betrekken we het werkveld?

We werken in dit project nauw samen met de drie gemeenschapstuinen. Zij bieden niet alleen een onderzoekssetting, maar denken als praktijkpartners ook actief mee over de opzet, voortgang en opbrengsten van het onderzoek. Vanaf de start stemmen we met hen af wat het onderzoek moet opleveren, en gedurende het traject reflecteren we in leerateliers gezamenlijk op tussentijdse bevindingen, verschillen en overeenkomsten tussen de tuinen. Ook deelnemers en sociaal werkers worden via interviews en focusgroepen actief betrokken, zodat hun ervaringen en interpretaties richting geven aan de analyse.

Op basis van deze gezamenlijke reflectie ontwikkelen we handvatten die niet alleen wetenschappelijk onderbouwd zijn, maar ook aansluiten bij de dagelijkse praktijk van de gemeenschapstuinen. Zo ontstaat kennis in samenspraak met de praktijk en kan zij ook direct weer in die praktijk worden benut.

Wat zijn de (verwachte) resultaten?

Inzicht in de werkzame factoren van gemeenschapstuinen dient meerdere belangen. Het versterkt de preventieve werking van ecosociale praktijken, en biedt concrete handvatten die ook buiten de drie tuinen bruikbaar zijn — voor elke praktijk die gericht werkt aan het welzijn van deelnemers. Bovendien helpt het praktijken om beter te onderbouwen hoe zij bijdragen aan welzijn, bijvoorbeeld tegenover financiers. Die handvatten geven richting aan hoe deelnemers worden betrokken, hoe activiteiten worden afgestemd op hun behoeften, en hoe zorg voor natuur en gemeenschap samen kunnen komen in methoden die rust, herstel en verbondenheid bevorderen.

We delen onze bevindingen via een onderzoeksrapport, een artikel in een vakblad en een publicatie in een wetenschappelijk tijdschrift. Nadat het onderzoeksrapport klaar is voor publicatie, vindt er een eindpresentatie plaats voor betrokkenen en andere relevante partijen (docenten en studenten sociaal werk, lectoren, en ecosociale praktijken).