Methodieken voor de buurtgerichte bibliotheek

Het doel van het project

De rol van de bibliotheek verschuift van een traditionele kennis- en uitleenfunctie naar een ontmoetingsplek binnen de gemeenschap. Bibliotheken nemen steeds vaker maatschappelijke en educatieve taken op zich, zoals het bieden van een informatiepunt voor de digitale overheid en het organiseren van buurtactiviteiten. 

Deze verschuiving vraagt om nieuwe kennis en vaardigheden van bibliotheekmedewerkers: zij vervullen steeds meer een verbindende, inclusieve rol in de buurt. Met inclusief werken bedoelen we dat bibliotheekmedewerkers oog hebben voor de diversiteit in hun gemeenschap en actief verbinding zoeken met verschillende groepen, ook met mensen die minder vanzelfsprekend de weg naar de bibliotheek vinden.

Met dit onderzoeksproject brengen we de hedendaagse rol van de openbare bibliotheek in kaart en ontwikkelen we praktische tools die hun werknemers ondersteunen in deze transitie naar een meer verbindende en inclusieve praktijk.

Hoe pakt Inholland dit onderzoek aan?

We starten dit project met onderzoek naar de hedendaagse rol van de openbare bibliotheek (OB) als ontmoetings- en verbindingsplek. Dit doen we vanuit het lectoraat Inclusion and the Creative Industries, in samenwerking met het lectoraat Creative Media for Social Change van de Hogeschool van Amsterdam, die penvoerder is, en in een consortium met vijf openbare bibliotheken uit verschillende provincies. We onderzoeken daarnaast welke nieuwe kennis en vaardigheden bibliotheekmedewerkers nodig hebben om buurtgericht te werken. 

Vervolgens ontwikkelen we via participatief ontwerpend onderzoek – oftewel samen met bibliotheekmedewerkers – tools die helpen om hen in hun kracht te brengen. Daardoor kunnen zij beter inspelen op de behoeften van verschillende gemeenschappen in hun buurt. 

Het project is mogelijk gemaakt dankzij een RAAK-Publiek subsidie.

Wat is het belang voor het onderwijs?

Vanuit Inholland richten we ons op het versterken van een veerkrachtige samenleving. Inclusief handelen door professionals speelt daarin een belangrijke rol. Met dit project richten we ons op bibliotheekmedewerkers. Waren bibliotheken vroeger een plek voor boeken en zelfontwikkeling, tegenwoordig worden ze gezien als een belangrijke plek voor verbinding. Voor bibliotheekmedewerkers is dat een omslag. 

De docent-onderzoekers en studenten die aan dit onderzoek meedoen, krijgen een inkijkje in hoe je inclusiever werken kunt aanpakken en tegen welke obstakels professionals soms aan lopen. Zo merken we tijdens het onderzoek dat bibliotheekmedewerkers in de weg worden gezeten door hun eigen, heel grote verantwoordelijkheidsgevoel. Met meer intervisie kunnen ze elkaar versterken in hun rollen en hun werk beter uitvoeren. 

In een onderwijsomgeving is dit een belangrijk inzicht: kennelijk hebben professionals niet alleen kennis van zaken nodig en de juiste spullen; ze moeten zich op zo'n manier betrokken voelen bij het 'verhaal' van hun organisatie dat hun eigen rol hen niet boven het hoofd groeit. Juist in transitieprocessen bestaat het risico dat dit gebeurt.

Hoe wordt het werkveld betrokken bij dit project?

Voor dit project werken we nauw samen met partners uit het bibliotheekwerkveld, waaronder de Koninklijke Bibliotheek, Probiblio, FERS, Rijnbrink en openbare bibliotheken in Gelderland en Amsterdam. Deze partners brengen praktijkervaring, lokale kennis en hun eigen onderzoek in. Dat is noodzakelijk voor het ontwikkelen van bruikbare en effectieve methodieken. 

Door middel van co-creatie en participatief ontwerp stemmen we tools en vaardigheden af op de specifieke behoeften van de gemeenschappen die de bibliotheken bedienen. Ze zorgen ook voor het krachtig maken van bibliotheekmedewerkers als team. Dit soort samenwerkingen zorgen voor een sterke verbinding tussen onderzoek en praktijk, en dragen bij aan de implementatie en duurzaamheid van de ontwikkelde methodieken. 

Wat zijn de (verwachte) resultaten?

We zijn begonnen met de ontwikkeling van een professionele empowerment matrix. Dit is een interactieve online tool waarmee medewerkers kunnen evalueren hoe zij scoren op de benodigde elementen van een buurtgerichte bibliotheek. Zo'n matrix helpt een medewerker reflecteren op zijn of haar rol in de organisatie en hoe ze in die rol kunnen worden gevoed. 

Daarnaast ontwikkelen we samen met de lokale partners een toolbox met praktische hulpmiddelen en onderwijsmateriaal om inclusief en buurtgericht te werken. Deze resultaten zijn bedoeld om bibliotheekmedewerkers te ondersteunen in hun veranderende rol en om de maatschappelijke en educatieve waarde van bibliotheken te versterken.