Samen mondgezondheid integreren in lerende ervaringen: SMILE

Het doel van het project

Ongeveer een kwart van de vijfjarigen in Nederland heeft cariës. Vroege preventie is cruciaal: de gevolgen voor mondgezondheid op latere leeftijd én voor het psychosociaal welzijn zijn groot.

Het doel van dit project, Samen mondgezondheid integreren in lerende ervaringen (SMILE), is om mondgezondheid structureel te integreren in bestaande zorgmethodieken voor aanstaande ouders en jonge kinderen. Dat doen we via CenteringZorg: een bewezen kosteneffectieve methodiek  in de geboortezorg en jeugdgezondheidszorg die groepsgerichte zorg combineert met interactief leren en sociale steun — tijdens de zwangerschap én de eerste levensjaren van het kind.

Door mondgezondheid in te bedden in deze aanpak willen we gezondheidsuitkomsten verbeteren, gedragsverandering stimuleren en gezondheidsverschillen verkleinen.

Hoe pakt Inholland dit onderzoek aan?

SMILE is een samenwerking tussen het lectoraat Samenwerken aan Mondgezondheid (SAM) van Inholland, de opleiding Mondzorgkunde en de Academie Verloskunde Amsterdam Groningen (AVAG). Samen werken we met een breed consortium van onderwijs- en werkveldpartners, waaronder ACTA, Hogeschool Utrecht, Stichting Centering Zorg Nederland, Johnny Joker, Kindermondzorgcentrum Snoet en Kids Dental Zuidoost.

Sophie Houpt-Aa en Monique van der Veen, lector Samenwerken aan Mondgezondheid, en Joyce Kors en Corine Verhoeven van AVAG bundelen hun expertise om gezamenlijk gesprekstoolkits rond mondgezondheid te ontwikkelen. We werken in co-creatie met begeleiders van Centering, verloskundigen, jeugdverpleegkundigen en (aanstaande) ouders. De gesprekstoolkit mondzorg wordt ontwikkeld met (aanstaande) ouders, verloskundigen en jeugdverpleegkundigen en is bedoeld voor gebruik door verschillende zorgdisciplines — verloskunde en jeugdgezondheidszorg — én door aanstaande ouders, in een groepssetting. We houden focusgroepsgesprekken met (aanstaande) ouders en professionals. We ontwikkelen materiaal en observeren in de bestaande groepen hoe de gesprekstoolkit wordt gebruikt en ervaren.  

Dat is nieuw: binnen de mondzorgpraktijk is zorg nu nog gericht op één persoon tegelijk. Door preventie aan te bieden via de CenteringZorg-methodiek — in meerdere sessies, binnen een vaste groep — onderzoeken we of dit model effectiever en efficiënter is dan de huidige één-op-één aanpak.

Wat is het belang voor het onderwijs?

CenteringZorg is een bewezen effectieve manier van zorgverlenen: groepsgewijs, interactief en patiëntgedreven. Dit vraagt andere vaardigheden van zorgprofessionals dan de vertrouwde één-op-één setting. Voor studenten verloskunde, verpleegkunde en mondzorgkunde is het daarom waardevol om hiermee in aanraking te komen.

In de komende twee jaar onderzoeken we of de werkvormen die we ontwikkelen ook geschikt zijn als onderwijsmateriaal. Bijvoorbeeld in een keuzemodule in het laatste studiejaar. Zo leren studenten van elkaars vakgebied en bereiden ze zich voor op interprofessionele samenwerking in de praktijk.

Goede mondgezondheid begint niet alleen in de tandartspraktijk. Door mondgezondheid te integreren in bredere zorg- en ouderschapondersteuning, dragen professionals uit verschillende disciplines bij aan een gezonde start voor kinderen én ouders. Dit project helpt toekomstige zorgverleners om die brede blik te ontwikkelen.

Hoe betrekken we het werkveld?

Het werkveld staat centraal in SMILE. Via co-creatiesessies met ouders, CenteringZorg-professionals en mondzorgprofessionals ontwikkelen we toolkits en trainingen die aansluiten op de dagelijkse praktijk en direct bruikbaar zijn.

De werkveldpartners in het consortium — Stichting Centering Zorg Nederland, Johnny Joker, Kindermondzorgcentrum Snoet en Kids Dental Zuidoost — brengen praktijkkennis in en helpen de aanpak te testen en te verfijnen. Naast fysieke toolkits en trainingen wordt ook gebruikgemaakt van digitale ondersteuning, zoals een e-learningplatform en de ZorgZoeker, om implementatie eenvoudig en schaalbaar te maken.

Wat zijn de (verwachte) resultaten?

Binnen twee jaar ontwikkelen we praktische gesprekstoolkits over mondgezondheid, samen met ouders, CenteringZorg-professionals en mondzorgprofessionals. Daarnaast trainen we CenteringZorg-professionals zodat zij deze toolkits effectief kunnen inzetten. De aanpak wordt getest in een pilot bij bestaande Centering Zwangerschap en Ouderschap groepen, waarbij we kijken naar haalbaarheid, acceptatie en bruikbaarheid in de praktijk. Tot slot vertalen we de opgedane kennis naar een groepspreventiemodule voor mondzorgprofessionals, geschikt voor nascholing.

De verwachting is dat deze geïntegreerde aanpak duurzamer en effectiever is dan individuele voorlichting, en zo bijdraagt aan betere mondgezondheid voor kinderen. Cariës is de meest voorkomende chronische aandoening bij kinderen en leidt jaarlijks tot hoge behandel- en maatschappelijke kosten. Preventie levert aanzienlijke besparingen op: een kind zonder cariës bespaart directe tandheelkundige kosten én voorkomt indirecte lasten door schoolverzuim, verminderde kwaliteit van leven en latere complicaties.

Juist de gezinnen die nu het moeilijkst bereikt worden, en het hoogste risico lopen op cariës, komen via dit model eerder en effectiever in beeld. Daarmee draagt het project niet alleen bij aan betere gezondheidsuitkomsten, maar ook aan het verkleinen van gezondheidsverschillen. Door bestaande infrastructuur binnen verloskunde en jeugdgezondheidszorg te benutten, worden zorgbudgetten bovendien doelmatiger ingezet en vermindert de druk op specialistische mondzorg.