Simulatieonderwijs voor communicatie in palliatieve zorg

Het doel van het project

Palliatieve zorg vraagt veel van verpleegkundigen. Zij voeren gesprekken over het levenseinde, begeleiden patiënten en naasten bij emoties en maken afwegingen binnen culturele, spirituele en levensbeschouwelijke diversiteit. Goede communicatie en emotionele intelligentie zijn daarbij essentieel.

Studenten en beginnende verpleegkundigen vinden deze gesprekken vaak lastig. Binnen het huidige onderwijs ligt de nadruk vooral op theoretische kennis, terwijl omgaan met emoties en complexe communicatie juist oefening vraagt. Emotionele vaardigheden ontwikkelen zich niet door kennis alleen, maar door ervaringen in een realistische context. Simulatieonderwijs met getrainde acteurs biedt hiervoor een veilige en realistische leeromgeving.

Met dit project ontwikkelen en implementeren we simulatieonderwijs op afstudeerniveau (niveau C). Studenten oefenen in realistische palliatieve scenario's in de Immersive Room van Inholland. Zo versterken zij hun communicatieve vaardigheden, emotionele intelligentie en zelfvertrouwen in gesprekken met patiënten en naasten.

Dit onderzoek wordt gerealiseerd met een Comenius-beurs die is toegekend aan docent-onderzoeker Jet van der Meer.

Hoe pakt Inholland dit onderzoek aan?

In dit project ontwikkelen en testen we een nieuwe onderwijsaanpak voor palliatieve zorg. We voeren de pilot uit met 24 studenten. Onze aanpak in dit project is onderscheidend:

Oefenen met getrainde acteurs
Getrainde acteurs spelen de rol van patiënt en/of naaste. Hierdoor kunnen studenten oefenen met realistische gesprekken en emotionele reacties.

Leren in de Immersive Room
De simulaties vinden plaats in de Immersive Room, die voor dit project wordt ingericht als palliatieve zorgomgeving. Medestudenten observeren de gesprekken. 

Focus op emotionele intelligentie en reflectie
Studenten oefenen herhaaldelijk met emotioneel beladen gesprekken en staan stil bij hun eigen handelen, emoties en communicatie.

Gestructureerde debriefing
Na iedere simulatie volgt een nabespreking met feedback van de acteur, docent en medestudenten. Dit helpt studenten te reflecteren op hun communicatie, keuzes en reactie op emoties.

Aandacht voor diversiteit
De scenario's besteden aandacht aan culturele, spirituele en levensbeschouwelijke diversiteit. Zo oefenen studenten met persoonsgerichte communicatie in uiteenlopende situaties.

Nauwe aansluiting op de praktijk
We ontwikkelen de casuïstiek samen met alumni, werkvelddocenten en verpleegkundigen uit hospices en palliatieve teams. De scenario’s gaan onder meer over advance care planning (ACP): het tijdig bespreken van wensen en keuzes rond toekomstige zorg en behandeling. Ook komen situaties aan bod waarin de wensen van patiënten en naasten met elkaar botsen en waarin cultuursensitieve communicatie een belangrijke rol speelt.

Wat is het belang voor het onderwijs?

Dit project helpt verpleegkundestudenten om beter voorbereid de praktijk in te gaan. In een veilige leeromgeving oefenen zij gesprekken over ziekte, afscheid en het levenseinde met getrainde acteurs. Daardoor ontwikkelen zij niet alleen kennis, maar ook zelfvertrouwen, emotionele intelligentie en communicatieve vaardigheden.

Voor docenten levert het project direct toepasbare scenario's, begeleidingsmaterialen en een onderbouwde didactische aanpak op. Door het simulatieonderwijs een vaste plek te geven in het curriculum, maken we toekomstgericht onderwijs mogelijk dat nauw aansluit bij de praktijk en het beroepsprofiel Bachelor of Nursing 2030.

Hoe wordt het werkveld betrokken?

We betrekken het werkveld actief bij de ontwikkeling van het simulatieonderwijs. Hiervoor stellen we een klankbordgroep samen met vertegenwoordigers uit het onderwijs, onderzoek en de praktijk, waaronder een verpleegkundig consulent palliatieve zorg uit een ziekenhuis en een gespecialiseerd verpleegkundige uit een hospice.

In drie online co-creatiesessies werken we samen aan de ontwikkeling van de simulatiescenario's. Daarbij vertalen we de leerbehoeften van studenten naar realistische casuïstiek, leerdoelen en begeleidingsvormen. Ook werken we observatielijsten en debriefingstructuren uit en selecteren we de scenario's die we in de pilotfase gaan testen.

Na afloop van de pilot bespreken we de resultaten met de klankbordgroep. Samen evalueren we de praktische en technische ervaringen en formuleren we aanbevelingen voor de verdere implementatie en opschaling van het simulatieonderwijs.

Wat zijn de (verwachte) resultaten?

Het project levert een complete onderwijsaanpak op voor het oefenen van palliatieve communicatie. We ontwikkelen realistische simulatiescenario's waarin studenten leren omgaan met emoties, moeilijke gesprekken en complexe situaties in de palliatieve zorg.

Daarnaast ontwikkelen we materialen voor studenten en docenten, waaronder handvatten voor reflectie, feedback en begeleiding tijdens simulatieonderwijs. Ook onderzoeken we wat nodig is om deze manier van leren op een veilige en duurzame manier een vaste plek te geven in het onderwijs.

Tot slot formuleren we aanbevelingen voor de structurele inbedding van het simulatieonderwijs binnen de opleiding Verpleegkunde en voor toepassing in vervolgonderwijs, zoals bij Inholland Academy en de masteropleidingen Physician Assistant en Verpleegkundig Specialist.

Met dit project dragen we bij aan toekomstbestendig verpleegkundeonderwijs waarin studenten niet alleen kennis opdoen, maar ook het zelfvertrouwen en de communicatieve vaardigheden ontwikkelen die nodig zijn in de palliatieve zorg.