The good, the bad and the ugly

Het doel van het project

Koloniale geschiedenis en de gevolgen daarvan zijn nog niet altijd goed zichtbaar in media, kunst en cultuur. Verhalen en perspectieven van mensen en gemeenschappen krijgen daardoor vaak onvoldoende aandacht. Dat is een probleem, omdat deze geschiedenissen deel uitmaken van ons gezamenlijke erfgoed. Meer kennis en herkenning kunnen bijdragen aan een inclusievere samenleving en aan beter begrip van de manier waarop het koloniale verleden nog steeds doorwerkt.

Virtual Reality (VR) biedt nieuwe mogelijkheden om een breed publiek bij deze verhalen te betrekken. VR maakt het mogelijk om verhalen van dichtbij te ervaren. Tegelijk brengt dat risico’s met zich mee. Een ervaring kan bijvoorbeeld te indringend worden, leed als spektakel tonen of de gebruiker onbedoeld medeplichtig laten voelen.

In dit project onderzoeken we hoe schrijvers op een creatieve én verantwoorde manier VR-verhalen over koloniale geschiedenis kunnen maken. In workshops ontwikkelen schrijvers, erfgoedinstellingen, VR-makers en onderzoekers samen praktische kennis en hulpmiddelen voor verantwoord vertellen in VR.

Hoe pakt Inholland dit onderzoek aan?

Het onderzoeksteam van Inholland bestaat uit Pawan Bhansing en Shant Bayramian. Samen met de projectpartners ontwerpen zij de workshopreeks en leiden ze het onderzoek en de analyse. De reeks bestaat uit zeven bijeenkomsten. Elke bijeenkomst heeft een eigen thema, zoals verhalen vertellen in VR, werken met archiefmateriaal en de maatschappelijke invloed van immersieve media. De deelnemende schrijvers werken tijdens het hele traject aan een eigen verhaalidee over koloniale geschiedenis.

Ze leren niet alleen over VR, maar onderzoeken ook welke mogelijkheden en uitdagingen het medium met zich meebrengt voor schrijvers. In VR kan de kijker bijvoorbeeld om zich heen kijken en zich door een virtuele omgeving bewegen. Daardoor werkt een scène anders dan in een film of op een scherm. Schrijvers bespreken deze mogelijkheden en dilemma’s met elkaar en passen nieuwe inzichten direct toe in hun eigen verhaal.

De schrijvers zijn daarbij geen proefpersonen, maar actieve partners in het onderzoek. Hun vragen, ervaringen en keuzes helpen bepalen welke onderwerpen centraal staan en welke inzichten het project oplevert.

Aan het einde heeft iedere schrijver een kort VR-verhaal of een uitgewerkte scène ontwikkeld. De lessen uit het hele traject worden verwerkt in een openbaar hulpmiddel voor schrijvers, met vertelprincipes, ethische richtlijnen en praktische werkwijzen.

Wat is het belang voor het onderwijs?

In dit project brengen we creatief onderwijs en nieuwe technologie samen. Dat zijn twee gebieden die binnen Inholland volop in ontwikkeling zijn. Studenten en docenten krijgen niet alleen meer inzicht in de mogelijkheden van VR, maar ook in de ethische vragen die daarbij horen. Zo sluit het project aan bij de ambitie om technologie in te zetten voor positieve maatschappelijke verandering.

De workshops vormen tegelijk een experimentele ruimte voor het onderwijs, bijvoorbeeld voor de minor Emerging Tech van Inholland. Het onderzoek laat zien hoe schrijvers leren werken met een nieuw medium, omgaan met ethische vraagstukken en archiefmateriaal vertalen naar een immersief verhaal. Die inzichten kunnen direct worden gebruikt in lessen.

De resultaten verwerken we in bestaande en toekomstige opleidingen en programma’s van Inholland, onder meer rond creatief schrijven, mediaproductie en design. Studenten krijgen zo praktische handvatten om zorgvuldig met gevoelige onderwerpen en immersieve media te werken.

Het project laat ook zien hoe onderzoek en onderwijs elkaar kunnen versterken. De uiteindelijke schrijftool is bovendien openbaar, zodat ook docenten en opleidingen buiten Inholland deze kennis kunnen gebruiken in hun eigen onderwijs.

Hoe wordt het werkveld betrokken?

Het werkveld staat centraal in dit project. Het consortium bestaat uit vijf partners uit de creatieve sector, erfgoedsector en technologiesector. Zij denken mee over de opzet van het onderzoek en dragen actief bij aan de workshops.

Stichting SKLNE, bekend van Rotterdam Writers’ Rooms, brengt kennis in over schrijversontwikkeling, verhalen maken en werken met gemeenschappen. SKLNE werft en selecteert deelnemende schrijvers en begeleidt een deel van de workshops. Studio Biarritz is gespecialiseerd in VR en nieuwe media en heeft ruime internationale ervaring met immersieve producties. De studio deelt kennis over het maken van VR-producties en over de technische en creatieve keuzes die daarbij horen. Stichting West brengt kennis in over postkoloniale en feministische theorie en over het presenteren van kunst en cultuur aan publiek. De Koninklijke Bibliotheek en het Nationaal Archief leveren expertise over erfgoed, toegang tot archiefmateriaal en verantwoord omgaan met koloniale collecties.

We willen het werkveld op drie manieren versterken. Ten eerste leren meer schrijvers hoe zij voor VR kunnen schrijven. Ten tweede ontstaan sterkere verbindingen tussen makers, erfgoedinstellingen en technologiepartners. Ten derde komt er een openbaar en praktisch hulpmiddel dat ook andere professionals in de Nederlandse immersieve-mediasector kunnen gebruiken en verder ontwikkelen.

Wat zijn de (verwachte) resultaten?

We werken aan drie resultaten die nauw met elkaar samenhangen. Het eerste resultaat is een openbare schrijftool. Deze praktische gids bevat vertelprincipes, ethische richtlijnen en werkwijzen voor het ontwikkelen van VR-verhalen over koloniale geschiedenis en andere gevoelige maatschappelijke onderwerpen. De schrijftool is bedoeld voor schrijvers, schrijfkamers, VR- en XR-makers, erfgoedinstellingen en docenten.

Het tweede resultaat bestaat uit VR-verhalen, scènes, scripts of andere verhaalconcepten voor VR die de deelnemende schrijvers tijdens de workshops ontwikkelen. Deze teksten zijn niet alleen creatieve resultaten, maar leveren ook kennis op voor het onderzoek. Het onderzoeksteam bekijkt welke vragen, dilemma’s en keuzes tijdens het schrijfproces naar voren komen.

Het derde resultaat is een openbare slotbijeenkomst. Daar presenteren we de schrijftool en het werk van de schrijvers aan partners, deelnemers en andere geïnteresseerden. Daarnaast streven we naar minimaal één academische publicatie en presentaties op relevante vak- en onderzoeksconferenties.

We willen meer inzicht geven in wat VR als vertelvorm uniek maakt. Het project laat zien hoe VR kan helpen om moeilijke en gevoelige geschiedenissen toegankelijk en invoelbaar te maken, zonder de ethische risico’s uit het oog te verliezen. Daarmee versterkt het project het Nederlandse veld voor immersieve media en helpt het meer makers om verantwoord met dit soort verhalen te werken.