Werklandschappen van de Toekomst

Het doel van Werklandschappen van de Toekomst

Nederland staat voor een grote opgave om bedrijventerreinen toekomstbestendig te maken. Veel werkgebieden zijn sterk verhard, weinig groen en kwetsbaar voor hitte, wateroverlast en biodiversiteitsverlies. Tegelijkertijd spelen bedrijventerreinen een cruciale rol in de economie en bieden zij ruimte aan duizenden bedrijven en werknemers.

De vraag is hoe deze gebieden kunnen transformeren tot gezonde, duurzame en economisch vitale werklandschappen. Het nationale programma Werklandschappen van de Toekomst (WvdT) maakt deel uit van het Nationaal Groeifonds. Het programma ontwikkelt en test nieuwe aanpakken om bedrijventerreinen te vergroenen, klimaatbestendiger te maken en beter te integreren in hun omgeving. Binnen het programma worden in verschillende regio’s Living Labs opgezet: praktijkgerichte omgevingen waarin overheden, bedrijven, kennisinstellingen en ontwerpers samen experimenteren, leren en werken aan innovatieve oplossingen voor complexe gebiedsopgaven. Denk aan meer groen en waterberging op bedrijventerreinen, natuurinclusieve inrichting en het combineren van werken, natuur en klimaatadaptatie.

Hoe pakt Inholland dit onderzoek aan?

We dragen bij aan WvdT bij vanuit het lectoraat Sociale innovatie en Duurzaamheidstransities. In samenwerking met WvdT-partners ontwikkelden we een procesaanpak voor de Living Labs, gebaseerd op de eigen Transitiebloem-aanpak (Transformation Flower Approach). Dit is een integrale en praktijkgerichte methode die helpt om samen met stakeholders toekomstbeelden te ontwikkelen en deze te vertalen naar concrete stappen en interventies in gebiedsprocessen. De aanpak verbindt verschillende dimensies van verandering, zoals visieontwikkeling, samenwerking, experimenteren en institutionele verandering. Zo dragen we met het project bij aan nieuwe manieren om duurzame transities op bedrijventerreinen in praktijk te brengen. Hier lees je meer over deze aanpak.
 
De ontwikkelde procesaanpak wordt inmiddels toegepast in meerdere Living Labs binnen het WvdT-programma. Daarnaast zijn we vanuit Hogeschool Inholland zelf kartrekker van het Living Lab TU Delft / Schieoevers, waar partners samenwerken aan de transformatie van een bestaand bedrijventerrein tot een innovatief en duurzaam werklandschap. Er zijn al concrete stappen gezet, zoals het opstellen van een transitieplan, het uitvoeren van beginmetingen – onder andere van de biodiversiteit op het terrein – als vertrekpunt voor verandering, en het ontwikkelen van projecten rond vergroening, klimaatadaptatie en circulaire oplossingen. 
Samen met partners bouwen we aan praktijkkennis over hoe duurzame transities in werklandschappen echt werken.

Wat is het belang voor het onderwijs?

Het programma WvdT biedt studenten een unieke leeromgeving waarin zij kunnen werken aan actuele vraagstukken rond duurzame gebiedsontwikkeling, klimaatadaptatie en de toekomst van bedrijventerreinen. Binnen Hogeschool Inholland sluiten deze thema’s goed aan bij opleidingen zoals Landscape & Environment Management en bij de Master Duurzaamheidstransities.

De Living Labs binnen het programma vormen realistische leeromgevingen waarin studenten kunnen samenwerken met onderzoekers en praktijkpartners aan concrete transitieopgaven. Studenten krijgen inzicht in hoe complexe ruimtelijke en maatschappelijke vraagstukken in de praktijk worden aangepakt en hoe verschillende partijen daarin samenwerken.

De Transitiebloem-aanpak en de ontwikkelde procesaanpak voor Living Labs worden ook ingezet in het onderwijs. Studenten leren hiermee hoe zij transitieprocessen kunnen analyseren en begeleiden. Ook leren ze hoe verschillende perspectieven in gebiedsontwikkeling samenkomen en hoe experimenten kunnen bijdragen aan systeemverandering.

Door de nauwe verbinding tussen onderzoek, onderwijs en praktijk ontwikkelen studenten niet alleen inhoudelijke kennis, maar ook vaardigheden in systeemdenken, samenwerking en transitiegericht handelen. Daarmee draagt het project bij aan het opleiden van professionals die in staat zijn om duurzame veranderingen in werklandschappen en de bredere leefomgeving te realiseren.

Hoe wordt het werkveld betrokken?

Het programma Werklandschappen van de Toekomst is opgezet als een brede samenwerking tussen kennisinstellingen, overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Het werkveld bestaat onder meer uit gemeenten, provincies, ondernemersverenigingen, bedrijven op bedrijventerreinen, ontwerp- en adviesbureaus en organisaties die betrokken zijn bij duurzame gebiedsontwikkeling.

Binnen het programma werken deze partijen samen in Living Labs op verschillende locaties in Nederland. In deze Living Labs worden nieuwe ideeën, ontwerpconcepten en samenwerkingsvormen in de praktijk getest en verder ontwikkeld.

Onze onderzoekers spelen een belangrijke rol in het begeleiden van deze samenwerkingsprocessen. Met behulp van de Transitiebloem-aanpak en de ontwikkelde procesaanpak ondersteunen we partners bij het gezamenlijk verkennen van toekomstbeelden, het opzetten van experimenten en het leren van praktijkervaringen.

Wat zijn de (verwachte) resultaten?

Het project laat in de praktijk zien hoe bedrijventerreinen kunnen transformeren tot toekomstbestendige werklandschappen — door innovatieve oplossingen te ontwikkelen, te testen en op te schalen.

Het project levert resultaten op drie niveaus:

• Uitvoerbare oplossingen — ontwerpprincipes voor duurzame werklandschappen, getoetst in de praktijk.
• Nieuwe kennis — leerervaringen over wat werkt, vastgelegd en gedeeld.
• Handvatten voor opschaling — zodat andere regio's met deze aanpak aan de slag kunnen.

Concreet levert het project op: een gevalideerde procesaanpak voor Living Labs, transitieplannen en beginmetingen voor de deelnemende bedrijventerreinen, en praktijkinzichten uit de Living Labs — waaronder het Living Lab Schieoevers in Delft.

Een ander belangrijk resultaat is het versterken van netwerken tussen kennisinstellingen, overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Door onderzoek, onderwijs en praktijk met elkaar te verbinden, ontstaat nieuwe kennis over hoe transities in werklandschappen kunnen worden versneld en opgeschaald.