Aanwezigheid en studiesucces in het hoger onderwijs

Het doel van het project 

De aanwezigheid van studenten hangt samen met studiesucces. Aanwezigheid biedt studenten mogelijkheden om kennis en vaardigheden te ontwikkelen, actief deel te nemen aan onderwijsactiviteiten en samen te leren. 

Toch blijkt studentaanwezigheid in de praktijk geen eenvoudig thema. Het raakt aan onderwijsvisie, organisatie, beleid en de dagelijkse realiteit in de opleiding. Dit onderzoek helpt opleidingen hun aanpak van aanwezigheid te versterken en zo bij te dragen aan studiesucces. We onderzoeken hoe opleidingen voorwaarden kunnen creëren voor betekenisvolle studentaanwezigheid binnen hun onderwijspraktijk.

In het lectoraat Studiesucces hanteren we een brede definitie van studiesucces. Daarbij gaat het zowel om de persoonlijke ontwikkeling van studenten als om het behalen van onderwijsdoelen. Studiesucces omvat meer dan studieresultaten. Ook betrokkenheid bij onderwijsactiviteiten, tevredenheid over de opleiding, kennisontwikkeling, motivatie en doorzettingsvermogen spelen een belangrijke rol.

Het belang van studentaanwezigheid 

Aanwezigheid van studenten hangt samen met studiesucces. Daarnaast hangt studentaanwezigheid samen met minder uitval van studenten, hogere studenttevredenheid en betere studieprestaties. Tegelijkertijd raakt het thema aan de kern van het hoger onderwijs: leren in samenwerking, betekenis geven in groepen en het ontwikkelen van beroepsvaardigheden.

Eerder onderzoek laat zien dat onderwijs niet los kan worden gezien van aanwezigheid. Als studenten structureel afwezig zijn, komt de basis van het onderwijs onder druk te staan. Tegelijkertijd kan afwezigheid gevolgen hebben voor het leerproces van studenten. Denk hierbij ook aan de samenwerking met medestudenten en de ontwikkeling van beroepsvaardigheden.  

Daarom is het belangrijk om niet alleen naar de aanwezigheid van individuele studenten te kijken, maar ook naar de manier waarop opleidingen hun onderwijs organiseren en aanwezigheidsbeleid vormgeven.

Hoe pakt Inholland dit onderzoek aan?

Binnen het onderzoek zien we aanwezigheid als een complex vraagstuk dat uit meerdere lagen bestaat. We kijken naar zowel de normatieve kant, zoals waarden, overtuigingen en opvattingen over aanwezigheid, en de praktische kant, zoals roostering, beleid, curriculum en toetsing. Deze factoren beïnvloeden elkaar. Dit helpt verklaren waarom gesprekken over aanwezigheid vaak complex zijn en regelmatig vastlopen.

Naast deze theoretische en analytische benadering betrekken we opleidingen actief via workshops. In deze sessies werken opleidingsteams samen aan kennisdeling, professionalisering en besluitvorming over aanwezigheidsbeleid. We werken aan gedragen keuzes binnen de opleiding.

We hebben inmiddels ruime ervaring met het begeleiden van opleidingen bij het verbeteren van studentaanwezigheid. Zo hebben opleidingen naar aanleiding van een workshop bijvoorbeeld gekozen voor het invoeren van aanwezigheidsplichten, het maken van afspraken over te laat komen en het aanpassen van roosters.

De Alliantie Aanwezigheid

De Alliantie Aanwezigheid is een landelijk netwerk van onderwijsprofessionals, beleidsmakers en onderzoekers die zich bezighouden met studentaanwezigheid in het hoger onderwijs. 

De alliantie is een initiatief vanuit ons lectoraat Studiesucces. We brengen professionals van verschillende onderwijsinstellingen samen om kennis, onderzoek en praktijkervaringen uit te wisselen. Centraal staat de vraag hoe onderwijsinstellingen de voorwaarden kunnen creëren voor betekenisvolle studentaanwezigheid. 

We zien aanwezigheid niet uitsluitend als een verantwoordelijkheid van studenten, maar ook als een vraagstuk van onderwijskwaliteit, onderwijsorganisatie en institutioneel beleid. Tijdens periodieke bijeenkomsten bespreken we wetenschappelijke inzichten, praktijkvoorbeelden en dilemma's. Met de alliantie willen we zo bijdragen aan een meer integrale en onderbouwde aanpak van studentaanwezigheid.

Ook deelnemen aan de alliantie? Neem contact op met Rick Ikkersheim.

Hoe betrekken we het onderwijs?

Binnen het onderzoek betrekken we verschillende opleidingen bij workshops en begeleidingstrajecten rondom aanwezigheid en studiesucces. Daaraan namen onder meer opleidingen in het sociaal domein, Rechten, Social Work en Bouwkunde deel.

Daarnaast werken we met vragenlijsten onder docenten, beleidsmedewerkers, managers en studenten om inzicht te krijgen in hoe aanwezigheid en aanwezigheidsbeleid worden ervaren.

Ook nemen we managementteams en bestuurders mee in trainingen, met aandacht voor de invloed van beleid en besluitvorming op verschillende niveaus binnen de organisatie.

Wat zijn de verwachte resultaten?

Het onderzoek is nog in ontwikkeling. We bereiden verschillende publicaties voor, waaronder een artikel over de normatieve kant van aanwezigheid en een artikel over de voorwaarden en waarden die hierbij een rol spelen. Ook werken we aan een verkenning van veranderprocessen rondom het invoeren van aanwezigheidsbeleid.