Obesitas voorkomen bij mensen met een dwarslaesie

Het doel van het project

Overgewicht en obesitas vormen een groot en toenemend maatschappelijk probleem, maar mensen met een motorische beperking blijven hierin vaak buiten beeld. Juist bij mensen met een dwarslaesie in Nederland komt overgewicht heel vaak voor: meer dan 75% heeft te maken met overgewicht of obesitas. Dit leidt tot ernstige gezondheidsproblemen, zoals hart- en vaatziekten en doorzitwonden, een afname van conditie en zelfstandigheid, en een lagere kwaliteit van leven.

Tegelijkertijd zijn bestaande leefstijladviezen en leefstijlprogramma's onvoldoende passend voor deze doelgroep. Standaard voedingsadviezen houden bijvoorbeeld geen rekening met het verlaagde energieverbruik door verminderde spiermassa en mobiliteit, en algemene beweegrichtlijnen zijn vaak te hoog gegrepen of fysiek niet haalbaar. Bovendien sluiten de inclusiecriteria van uit de basiszorg vergoedde leefstijlinterventies onvoldoende aan: mensen met een dwarslaesie kunnen al bij een BMI lager dan 25 een verhoogd gezondheidsrisico hebben, maar vallen dan buiten de boot. Ook ontbreekt het in de eerste lijn en het sociaal domein vaak aan gespecialiseerde kennis, waardoor mensen na hun revalidatie lastig passende ondersteuning vinden.

Het project STOP-ObeSCIty speelt in op deze urgentie en onderzoekt hoe overgewicht bij mensen met een dwarslaesie effectiever kan worden voorkomen en aangepakt. Het project bouwt voort op het RAAK-publiek project VIVENDI. Daarin is een transmuraal leefstijlcoachingspad ontwikkeld dat zorgprofessionals ondersteunt bij de begeleiding van mensen met een dwarslaesie naar een gezondere leefstijl, van revalidatiecentrum tot thuissituatie. In STOP-ObeSCIty richten we ons op de implementatie en evaluatie van dit pad in de vorm van een online, gecombineerde leefstijlinterventie, aangevuld met een fysiek trainingsprogramma. We onderzoeken of deze aanpak leidt tot een gezondere leefstijl, betere gezondheidsuitkomsten en of deze aanpak kosteneffectief is. Daarnaast onderzoeken we welke factoren bepalend zijn voor succesvolle implementatie en ontwikkelen we een blauwdruk om deze aanpak ook toepasbaar te maken voor andere revalidatiegroepen met een motorische beperking.

Hoe pakt Inholland dit onderzoek aan?

Dit project vertrekt vanuit een urgent praktijkprobleem: het veelvuldig voorkomen van overgewicht en obesitas bij mensen met een dwarslaesie en het ontbreken van passende, toegankelijke leefstijlzorg en -coaching om dit te voorkomen. We pakken dit vraagstuk aan vanuit het perspectief van zorgprofessionals en mensen met een dwarslaesie die in de dagelijkse praktijk vastlopen in het huidige zorgsysteem.

In STOP-ObeSCIty bouwen we voort op het RAAK-publiek project VIVENDI, en richten we ons op het implementeren en evalueren van het transmurale leefstijlcoachingspad dat we in dat project hebben ontwikkeld. We onderzoeken of een aangepaste, online gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) - een erkend programma voor leefstijlcoaching, vergoed uit het basispakket - aangevuld met een fysiek trainingsprogramma, leidt tot betere uitkomsten dan de huidige zorg, en onder welke voorwaarden deze aanpak effectief, betaalbaar en duurzaam is.

Om de effectiviteit, kosteneffectiviteit en wetenschappelijke onderbouwing van deze aanpak zorgvuldig te kunnen onderzoeken, voeren we STOP-ObeSCIty uit in nauwe samenwerking met academische partners. De Vrije Universiteit en het Erasmus MC zijn vanaf de start betrokken bij het ontwerp, de uitvoering en de evaluatie van het onderzoek, en dragen bij aan de methodologische kwaliteit en de inbedding in promotietrajecten.

De aanpak is praktijkgericht en interdisciplinair. Ons projectmanagementteam bestaat uit senior onderzoekers van Inholland, de Vrije Universiteit/De Hoogstraat en het Erasmus MC. Binnen dit team bundelen we expertise op het gebied van praktijkgericht onderzoek, revalidatieonderzoek, dwarslaesieonderzoek en gedrags- en bewegingswetenschappen. Bij het kosteneffectiviteitsonderzoek en het implementatieonderzoek zijn daarnaast gespecialiseerde experts van de Vrije Universiteit en het Erasmus MC betrokken.

Mensen met een dwarslaesie, revalidatieprofessionals en leefstijlcoaches zijn actief betrokken bij de uitvoering en evaluatie van het project. We volgen mensen gedurende twee jaar na hun revalidatie en meten veranderingen in gewicht, gezondheid, kwaliteit van leven en participatie. Tegelijkertijd brengen we in kaart welke factoren succesvolle implementatie bevorderen of belemmeren, zodat de resultaten kunnen worden vertaald naar een concreet implementatiestappenplan voor de zorgpraktijk, én naar kennisproducten die bijdragen aan vernieuwing van het onderwijs binnen de opleidingen van toekomstige zorg- en leefstijlprofessionals.

Wat is het belang voor het onderwijs?

STOP-ObeSCIty levert belangrijke kennis en inzichten op voor de vernieuwing van het onderwijs binnen zorg- en leefstijlopleidingen. Overgewicht en obesitas bij mensen met een motorische beperking, zoals een dwarslaesie, vragen om andere kennis en vaardigheden dan die nu vaak in reguliere curricula aan bod komen. Dit project maakt zichtbaar waar bestaande leefstijladviezen en interventies tekortschieten en welke aanpassingen nodig zijn om zorg en begeleiding écht passend te maken voor deze doelgroep.

De opgedane kennis uit onderzoek en praktijk wordt vertaald naar concrete kennisproducten, zoals praktijkvoorbeelden, casuïstiek, handvatten voor leefstijlcoaching en inzichten in interdisciplinair en transmuraal samenwerken. Deze kennis kan worden ingezet om onderwijsinhoud te actualiseren en studenten beter voor te bereiden op het werken met mensen met complexe en langdurige gezondheidsvragen.

Daarnaast worden studenten waar mogelijk actief betrokken bij het project via stages, onderzoeksopdrachten en afstudeeronderzoeken. Hierdoor doen zij ervaring op met praktijkgericht onderzoek, werken zij samen met zorgprofessionals en leren zij omgaan met vraagstukken rondom preventie, inclusieve zorg en gezondheidsverschillen. STOP-ObeSCIty draagt zo bij aan het opleiden van toekomstbestendige professionals die beter zijn toegerust om leefstijlzorg te bieden aan mensen met een motorische beperking.

Hoe betrekken we het werkveld?

Het werkveld speelt een centrale rol in STOP-ObeSCIty. Tot het werkveld behoren revalidatieprofessionals (zoals revalidatieartsen, fysiotherapeuten, diëtisten en beweegprofessionals), leefstijlcoaches, eerstelijnszorgverleners, zorgmanagers en beleidsmakers, evenals de Dwarslaesie Organisatie Nederland. Zij zijn vanaf de start actief betrokken bij de opzet, uitvoering en evaluatie van het project.

De nieuwe leefstijlaanpak wordt uitgevoerd binnen vier gespecialiseerde revalidatiecentra: de Hoogstraat (Utrecht), Heliomare (Wijk aan Zee), Reade (Amsterdam), Rijndam (Rotterdam). Ook werken we samen met eerstelijns professionals en aanbieders van leefstijlinterventies. Zorgprofessionals zijn betrokken bij de inclusie en begeleiding van deelnemers en leveren input over de praktische uitvoerbaarheid van de interventie. Daarnaast worden hun ervaringen en perspectieven systematisch opgehaald via interviews, evaluaties en stakeholderbijeenkomsten. Ook mensen met een dwarslaesie leveren vanuit ervaringsdeskundigheid een belangrijke bijdrage.
De beoogde impact voor het werkveld is groot. STOP-ObeSCIty biedt zorgprofessionals concrete handvatten om overgewicht en obesitas bij mensen met een dwarslaesie eerder, beter en passender aan te pakken.

Het project levert inzicht in wat werkt, voor wie en onder welke voorwaarden, én in hoe leefstijlzorg duurzaam kan worden georganiseerd binnen en tussen zorgdomeinen. Daarmee versterkt het project de handelingsmogelijkheden van professionals en draagt het bij aan beter georganiseerde, toegankelijke en toekomstbestendige zorg voor mensen met een motorische beperking.

Wat zijn de (verwachte) resultaten?

STOP-ObeSCIty levert zowel wetenschappelijke als praktijkgerichte resultaten op die bijdragen aan betere leefstijlzorg en -coaching voor mensen met een dwarslaesie. Allereerst verwachten we inzicht te krijgen in de effectiviteit van een aangepaste, online gecombineerde leefstijlinterventie, aangevuld met een fysiek trainingsprogramma. Dit betreft niet alleen effecten op lichaamsgewicht, maar ook op fysieke activiteit, voedingsgedrag, slaap, gezondheid, kwaliteit van leven en maatschappelijke participatie.

Daarnaast levert het project inzicht op in de kosteneffectiviteit van deze aanpak. We brengen in kaart wat de interventie kost en welke mogelijke besparingen zij oplevert voor de zorg en de samenleving, bijvoorbeeld door het voorkomen van secundaire gezondheidsproblemen en vermindering van zorggebruik. Deze inzichten zijn van belang voor zorgverzekeraars, beleidsmakers en zorgorganisaties.

Een belangrijk resultaat is ook inzicht in de voorwaarden voor succesvolle implementatie. We identificeren welke factoren de invoering en borging van leefstijlzorg in de revalidatie en eerstelijnszorg bevorderen of belemmeren. Deze kennis wordt vertaald naar een concreet implementatiestappenplan voor de zorgpraktijk.

Tot slot resulteert STOP-ObeSCIty in twee promotietrajecten: één van een docent-onderzoeker van Inholland en één van een promovendus van de Vrije Universiteit. Hiermee draagt het project bij aan duurzame kennisontwikkeling, versterking van de onderzoekscapaciteit en verdere professionalisering van zowel wetenschap als praktijk.