Transitional Tourism

Het doel van Transitional Tourism

In het toerismedebat gaan verschillende begrippen rond voor 'duurzamer' toerisme: Sustainable Development Goals, brede welvaart, circulair toerisme, degrowth, regeneratief toerisme, destination stewardship en doughnut-economie. Deze termen zijn vaak onduidelijk, overlappen en worden al snel modewoorden. 

In het project Transitional Tourism brachten Ko Koens, lector New Urban Tourism, en partners Paradise Found en Ginder hier structuur in: ze verhelderden wat de verschillende concepten betekenen, hoe ze zich tot elkaar verhouden en in welke mate ze daadwerkelijk bijdragen aan een systemische transitie van toerisme – oftewel Transitional Tourism. Daarnaast onderzochten ze hoe deze benaderingen in de praktijk worden toegepast in Europese steden en bestemmingen. 

Dit onderzoek biedt het werkveld concrete handvatten om bewust een aanpak te kiezen die bij de eigen transitie-situatie past, in plaats van zomaar een populaire term over te nemen. Het praktische stappenplan uit het onderzoek helpt bestemmingen en toerisme professionals om de belangen van een plaats samen te brengen met de benodigde  strategieën en manieren van monitoring om te komen tot een daadwerkelijke transitie. Daarnaast laten ze met dit project zien waar bestemmingsorganisaties in de praktijk tegenaan lopen: ze zijn financieel afhankelijk van de gemeente en worden vaak afgerekend op groei. Daarom pleiten de onderzoekers voor meer samenwerking met partijen buiten het toerisme.

Over de onderzoeksaanpak

De onderzoekers startten met een grondige literatuurstudie van academische artikelen en praktijkrapporten om de verschillende transitiebegrippen te verzamelen. Vervolgens voerden zij gesprekken met veertien experts om de verschillen tussen de benaderingen (Sustainable Development Goals, brede welvaart, circulair toerisme, degrowth, regeneratief toerisme, destination stewardship en doughnut-economie) scherp te krijgen. Daarna onderzochten ze hoe die concepten in de praktijk landen. Hiervoor interviewden ze elf professionals uit steden in Nederland, België, Duitsland en Spanje die actief met deze benaderingen werken. Kenmerkend voor de aanpak is dat ze niet zochten naar 'de beste' benadering, maar naar inzicht in hoe verschillende benaderingen elkaar kunnen aanvullen. 

De traditionele duurzaamheidsbenadering behandelt toerisme als een op zichzelf staande bedrijfstak die je kunt optimaliseren. De onderzoekers keren dit perspectief om: toerisme is verweven met de bredere maatschappij en natuur, en je kunt het niet duurzaam maken als je het los blijft bekijken. Daarom plaatsten de onderzoekers toerisme in dit project nadrukkelijk binnen bredere socio-ecologische systemen en besteedden zij aandacht aan macht, politiek en governance. Juist deze factoren bepalen in de praktijk welke benadering wordt gekozen en of die slaagt.

Tot slot keken de onderzoekers naar de vraag hoe je succes meet. Nu draait het vaak alleen om bezoekersaantallen en bestedingen. Maar hoe meet je of toerisme bijdraagt aan welzijn, een gezonde natuur en echte verandering? De onderzoekers verkenden nieuwe manieren om dat te doen, waarbij niet alleen cijfers tellen maar ook ervaringen en verhalen uit de praktijk. Een voorbeeld hiervan is de plaats-specifieke systeemaanpak waarin belanghebbenden keken naar de mate waarin toerisme een plaats versterkt of juist niet.

Wat is het belang voor het onderwijs?

Het project geeft studenten in toerisme, hospitality en leisure een actuele en kritische kijk op duurzaam toerisme. Veel opleidingen benaderen duurzaamheid nog als het zoeken naar balans tussen 'people, planet en profit', binnen een model dat blijft draaien om groei. Dit onderzoek leert studenten verder te kijken: toerisme is geen losse sector, maar onderdeel van de bredere maatschappij en natuur. Echte verduurzaming vraagt dus om verandering van het hele systeem.

Het onderzoek ordent de vele begrippen, zoals de Sustainable Development Goals en brede welvaart tot degrowth, regeneratief en circulair toerisme. Daardoor wordt ingewikkelde theorie behapbaar in de les. Studenten leren niet alleen wat de begrippen betekenen, maar ook hoe ze in de praktijk soms verkeerd of zelfs misleidend worden gebruikt. Zo leren ze kritisch kijken en zelf nadenken.

Daarnaast sluit het project aan bij wat het werkveld van toekomstige professionals vraagt: per situatie de juiste aanpak kiezen, omgaan met verschillende belangen, en nieuwe manieren bedenken om resultaten te meten. De modellen, praktijkvoorbeelden en het stappenplan uit het onderzoek zijn goed te gebruiken als lesmateriaal. Zo verbindt het project theorie met praktijk en bereidt het studenten voor op een werkveld dat zelf volop in verandering is.

Hoe wordt het werkveld betrokken?

Aan dit project werkten onder meer NBTC, Destinatie Nederland, Rotterdam Partners, The Hague & Partners en Utrecht Marketing mee, samen met de gemeenten Amsterdam en Utrecht. Ook internationale partners deden mee, zoals Visit Berlin, Visit Mechelen, Visit Valencia, Tourism Flanders en Wonderful Copenhagen.

De onderzoekers interviewden deze professionals. Zij deelden niet alleen hun successen,  zoals projecten waar toerisme daadwerkelijk bijdraagt aan de verbetering van de kwaliteit van leven en natuur op een plaats, maar ook waar verandering vastliep. Bijvoorbeeld door het niet kunnen opzetten van de noodzakelijke samenwerkingen, verschillende belangen, eerder genomen politieke  beslissingen, of een gebrek aan tijd of financiële middelen. Juist deze ervaringen laten zien waarom mooie plannen in de praktijk vaak stranden.

Wat zijn de verwachte resultaten?

Het belangrijkste resultaat is het rapport Transitional Tourism: een toegankelijk overzicht dat de vele begrippen rond duurzaam toerisme ordent en uitlegt. In het rapport geven de onderzoekers een duidelijke definitie van 'toerisme in transitie', beschrijven ze de belangrijkste kenmerken van deze aanpak, en zetten zij de sterke en zwakke punten van elke benadering op een rij. Ook biedt het rapport overzichtelijke modellen die laten zien hoe de verschillende benaderingen elkaar kunnen aanvullen.

Daarnaast helpt het project bestemmingen om zichzelf te plaatsen: van bestemmingen  die nog vooral op de traditionele manier en waar toerisme nog vaak als een losstaande economische sector wordt gezien, tot voorlopers waar actief gezocht wordt naar toerisme als een integraal onderdeel van bestemmingen en bredere ecosystemen en zo echt het verschil proberen te maken. Een belangrijke bevinding is dat zelfs de koplopers nog maar aan het begin van de transitie staan.

Het project biedt daarnaast richting voor het meten van succes, met nieuwe manieren die breder kijken dan alleen cijfers. De kernboodschap: er bestaat geen enkele 'beste' aanpak. Wat telt is dat je per situatie de juiste benadering kiest en vooral dat je in actie komt.