Samenvatting
Dit rapport bevat de bevindingen van een onderzoek, in opdracht van de gemeente Coevorden, naar de vraag welke toekomstperspectieven Oekraïense bewoners hebben op hun verblijf in de opvang van de gemeente Coevorden, en naar de vraag – ten behoeve van het ontwikkelen van beleid – hoe, en in welke mate, deze bewoners zich van elkaar onderscheiden. Voor het onderzoek zijn interviews gehouden met 14 Oekraïense
bewoners en is een vragenlijst afgenomen onder 57 Oekraïense bewoners. Uit de bevindingen blijkt het volgende.
Een ruime meerderheid van de bewoners heeft werk (ongeveer 71%) in en rondom de gemeente Coevorden. Dit zijn vrijwel allemaal laagbetaalde en laaggeschoolde banen, met een gemiddeld aantal van 32 werkuren per week. Veruit de meeste families (met een of meerdere werkende familieleden) hebben een inkomen (inclusief andere inkomsten dan salaris, zoals Kinderbijslag) dat beneden het inkomstenniveau ligt dat geldt voor vergelijkbare Nederlandse gezinnen met een inkomen op het wettelijk minimumloon.
Een grote meerderheid (minstens 70%) van de Oekraïense bewoners zou, als het mogelijk is, de komende vijf jaar in Nederland en ook in de gemeente Coevorden willen blijven. Deze bewoners waarderen de kwaliteit van de omgeving (natuur), de stad (kleinschaligheid) en de beschikbaarheid van voorzieningen. Het hebben van kinderen is van invloed op de afweging om in de gemeente Coevorden te blijven.
Een grote meerderheid (72% of meer) is het eens over het belang van zekerheid over hun verblijfsstatus, Nederlands leren, eigen huisvesting, en kennis opdoen van de Nederlandse samenleving en cultuur. Daarna volgen: meer inkomen, goede en gezonde werkomstandigheden, informatie over rechtshulp en de Engels taal leren. Daarnaast zien we een omslag van de behoefte om Engels te leren naar het leren van Nederlands voor
een beter toekomstperspectief. Van al deze behoeften is zekerheid over de verblijfsstatus zonder meer de belangrijkste behoefte: Oekraïense bewoners zien een langdurig verblijfsrecht als de belangrijkste voorwaarde om te werken aan integratie en een toekomst in Nederland.
Oekraïense bewoners zijn het meest vaardig in het vinden van werk. Dat lijkt zich te beperken tot het vinden van werk aan de onderkant van de Nederlandse arbeidsmarkt. De contacten met Nederlanders lijken heel beperkt te zijn. Hoewel iedereen aangeeft met vragen bij de managers van de opvanglocatie terecht te kunnen, wordt hier veel minder gebruik van gemaakt dan in de beginperiode. De gemeente blijft niettemin de
belangrijkste bron van informatie voor Oekraïense bewoners. Behalve op medewerkers, vaak de locatiemanager, leunt men op mede-Oekraïners voor informatie. In meer algemene zin hebben Oekraïners onvoldoende grip op hoe onze samenleving, de cultuur en mores, in elkaar steekt.
Ten behoeve van het ontwikkelen van beleid hebben we onderzocht in hoeverre de Oekraïense bewoners in subgroepen kunnen worden ingedeeld. Het meest zinvolle onderscheid dat we vonden, is tussen “Blijvers”, Oekraïners die langdurig in Coevorden zouden willen blijven, en “Twijfelende Werkers”, Oekraïners die twijfelen over verblijf in Coevorden en gemiddeld vaker bereid zijn om naar een andere gemeente te verhuizen voor een betere baan en/ of eigen huisvesting. Omdat een betere baan en eigen huisvesting moeilijk te vinden zijn, achten we het waarschijnlijk dat ook deze laatste groep voorlopig in Coevorden blijft. Voor het opstellen van toekomstgericht beleid stellen we daarom voor om op dit moment geen onderscheid te maken tussen groepen Oekraïense bewoners bij het opstellen van toekomstgericht beleid.
In plaats daarvan stellen we voor de behoeften die uit het onderzoek naar voren kwamen, als een alternatief uitgangspunt te nemen. Dit uitgangspunt heeft wel zijn beperkingen. Hoewel sommige behoeften evident toekomstgericht zijn, zoals de behoefte aan zekerheid over de verblijfsstatus en het leren van Nederlands, vermoeden we dat onze bevindingen niet alle behoeften voldoende laten zien, dat nog niet alle behoeften goed aansluiten bij de Nederlandse context en dat Oekraïners ook niet altijd in staat zullen zijn om op eigen krachten hun behoeften te realiseren. Als aanvulling op de behoeften die uit onze bevindingen bleken, stellen we daarom voor om ook te putten uit inzichten van wat eerder onderzoek over nieuwkomers in Nederland heeft laten zien. Die laten zien dat nieuwkomers het meest gebaat zijn bij inzet op actieve integratie. Dit wreekt zich bij Oekraïense ontheemden. In de omzetting van de Richtlijn Tijdelijke Bescherming naar nationale regelgeving heeft de Nederlandse overheid gekozen, anders dan veel landen in de Europese Unie, voor de zwakst mogelijke verblijfsstatus voor ontheemden (W-document) en voor het achterwege laten van een plicht of recht op een inburgeringstraject. Gemeentelijk beleid kan alsnog voorzien in vormen van actieve integratie. We eindigen het rapport met enkele concrete aanbevelingen daartoe.
