Creativiteit versterken in een wereld met AI

Het doel van het project

Creatieve studenten en professionals werken steeds vaker met AI-tools voor tekst, beeld en geluid. Dat levert snelheid en nieuwe mogelijkheden op. Tegelijk verschuift het werk van zelf creëren naar het selecteren en bijwerken van AI-output. Vaardigheden als verbeeldingskracht, kritisch denken en een eigen creatieve stem krijgen daardoor minder ruimte om te groeien.

In dit project onderzoeken we hoe makers hun creatief handelingsvermogen (creative agency) behouden en versterken wanneer AI deel wordt van hun werkproces. Creatief handelingsvermogen is het vermogen om ideeën effectief om te zetten in de praktijk door persoonlijke vaardigheden, zoals focus, veerkracht en flow, te combineren met professionele denktechnieken zoals divergent en lateraal denken. We onderzoeken welke invloed het toenemende gebruik van AI heeft op creatieve vaardigheden in het hoger onderwijs en de creatieve beroepspraktijk in Zuid-Holland. Ook kijken we wat nodig is om die vaardigheden te versterken.

In tien maanden bouwen we vanuit Hogeschool Inholland samen met De Haagse Hogeschool en kennis- en praktijkpartners een consortium op en scherpen we deze praktijkvraag aan. Aan het eind van het project ligt er een gedragen basis voor meerjarig vervolgonderzoek.

Hoe pakt Inholland dit onderzoek aan?

Het lectoraat Innovation in the Music Industry is penvoerder van het project. Samen met onderzoekers van De Haagse Hogeschool kijken we naar thema's die spelen in de creatieve industrie:

Creatieve vaardigheden en leren
Wat gebeurt er met verbeeldingskracht en vakmanschap wanneer AI een deel van het werk overneemt? Hoe voorkom je dat vaardigheden achteruitgaan en hoe kan AI het leerproces juist ondersteunen?

Verdienmodellen en auteurschap
Hoe verandert AI de inkomsten van makers en de positie van creatieve bedrijven? Wie is auteur van werk dat met generatieve AI is gemaakt, en hoe regel je toestemming, naamsvermelding en vergoeding?

Werkprocessen
Welke taken besteden makers uit aan AI en welke houden zij zelf in handen? Hoe ontwikkelen studio's en agencies nieuwe werkwijzen, en welk talent hebben zij daarvoor nodig?

Elke groep doet veldonderzoek met interviews en observaties bij makers, opleidingen en bedrijven. In focusgroepen toetsen studenten, docenten en professionals de eerste bevindingen. In activatiegroepen werken praktijkpartners samen aan concrete vragen uit hun dagelijkse praktijk. Zo ontstaan onderzoeksvragen op de plek waar het vraagstuk speelt. Een literatuurstudie en recente rapporten, zoals Kunstzinnig boven kunstmatig van de Raad voor Cultuur, vormen de basis.

Onderzoekers uit muziek, design, ethiek, onderwijskunde en learning analytics werken samen, zodat we elk thema vanuit meerdere invalshoeken bekijken. In tien maanden bouwen we zo aan een netwerk van hogescholen, kennisinstellingen, mbo-instellingen en partners uit de creatieve praktijk, met gedeelde onderzoeksvragen als basis voor een meerjarig vervolgproject.

Wat is het belang voor het onderwijs?

Studenten in muziek, design, media en communicatie gebruiken AI-tools al dagelijks, vaak sneller dan opleidingen hun onderwijs daarop kunnen aanpassen. Docenten zien dat studenten eerder naar een gegenereerd resultaat grijpen en minder tijd besteden aan zoeken, schetsen en mislukken. Juist in die fase ontwikkelen zich verbeeldingskracht en een eigen stem.

Het project geeft opleidingen handvatten om AI bewust in het curriculum op te nemen, op een manier die creatieve vaardigheden versterkt. Het onderzoek gaat in op vragen als: wanneer helpt AI een student verder, en wanneer neemt het belangrijke stappen in het denkproces over die studenten zelf moeten leren zetten? Hoe beoordeel je creatief werk dat deels met AI is gemaakt? Met welke werkvormen behouden studenten eigenaarschap over hun maak- en leerproces?

Studenten en docenten van Inholland en De Haagse Hogeschool zijn direct betrokken via interviews en workshops. We betrekken ook mbo-instellingen in de regio, zoals het Grafisch Lyceum Rotterdam, zodat we de leerlijn van mbo naar hbo meenemen. De uitkomsten vloeien terug naar het creatieve onderwijs van beide hogescholen.

Hoe wordt het werkveld betrokken?

We betrekken het werkveld vanaf de start. Kennispartners zijn onder meer het Koninklijk Conservatorium Den Haag, het Centre of Expertise Creative Innovation, TU Delft, Hogeschool Rotterdam, de Hogeschool van Amsterdam, de Universiteit van Amsterdam en kunstenaar Jonathan Reus.

Het werkveld bestaat uit creatieve professionals (muzikanten, componisten, ontwerpers en mediamakers), culturele instellingen, bedrijven in de creatieve industrie, mbo-instellingen en kennisinstellingen in Zuid-Holland en daarbuiten.

In ecosysteemworkshops en verkennende gesprekken brengen partners hun eigen ervaringen met AI in. Diepte-interviews met creatieve professionals laten zien hoe AI het werk verandert: welke taken verschuiven, welke vaardigheden belangrijker worden en waar makers grip dreigen te verliezen. Zo komt de onderzoeksvraag voort uit de praktijk.

De beoogde impact is een regionaal netwerk dat duurzaam samenwerkt rond creativiteit en AI, en een onderzoeksagenda die aansluit bij wat makers, werkgevers en opleidingen nodig hebben. Op langere termijn draagt dit bij aan een creatieve sector die AI benut én haar eigen creatieve kracht behoudt, en daarmee aan de innovatiekracht van de regio.

Wat zijn de (verwachte) resultaten?

Na tien maanden levert het project op:

• een consortium van hogescholen, kennisinstellingen, praktijkpartners en mbo-instellingen, met vastgelegde rollen en schriftelijke samenwerkingsafspraken;
• een netwerk van organisaties en professionals uit de creatieve sector en het creatieve onderwijs in Zuid-Holland, die elkaar weten te vinden en willen samenwerken aan toekomstige projecten rond AI en creativiteit;
• een literatuuranalyse over de invloed van AI op creatieve processen, creatief onderwijs en creative agency;
• een analyse van de praktijkvraag op basis van diepte-interviews met professionals, docenten en studenten en workshops met studenten;
• een gedeelde onderzoeksagenda, ontwikkeld in kennissessies met alle partners.

Samen vormen deze resultaten de basis voor een meerjarige subsidieaanvraag. Daarin wil het consortium interventies ontwikkelen en testen die creatief handelingsvermogen in onderwijs en beroepspraktijk versterken, zoals werkvormen, lesmateriaal en richtlijnen voor het werken met AI. Daarnaast versterken we met het project de samenwerking tussen de lectoraten van Inholland en De Haagse Hogeschool, en tussen onderzoek en onderwijs binnen beide hogescholen. De resultaten delen we via de netwerken van de betrokken lectoraten en partners.