Persoonsvorming in het basisonderwijs

Onderzoekslijn
De Pedagogische Opdracht
Duur
januari 2019 t/m december 2021
Locatie
Dordrecht
Contact
Peter Elshout

Het doel van Persoonsvorming in het basisonderwijs

In – al dan niet – wetenschappelijke discussies rondom bildung, brede vorming en socialisatie krijgt persoonsvorming de laatste jaren veel aandacht. Maar dit betekent niet dat ideeën rondom vorming ook echt de plaatsen bereiken waar ze nodig zijn. Namelijk: de praktijk van het basisonderwijs waar leerkrachten iedere dag bezig zijn met het vormen van leerlingen.

Persoonsvorming is geen apart vakgebied, maar gebeurt de hele dag door op allerlei momenten. De leerkracht is op deze momenten vaak persoonlijk betrokken en vervult een voorbeeldfunctie. Persoonsvorming lijkt daarom niet zomaar een didactische vaardigheid die aan te leren is zodat er goed les in gegeven kan worden. Het is een voortdurende manier van omgang met kinderen. De manier waarop je als leerkracht deze omgang vormgeeft, is heel belangrijk voor het resultaat. Een belangrijk vraagstuk is dan ook hoe (aankomend) leerkrachten zelf gevormd kunnen worden voor deze ingewikkelde taak. 

Hoe pakt Inholland dit onderzoek aan?

Afgelopen jaar voerden we een verkennend onderzoek uit om antwoord te vinden op de vraag: welke rol speelt brede vorming in het curriculum en het vocabulaire van basisscholen en leerkrachten? Op drie verschillende basisscholen hebben we leerkrachten en directieleden bevraagd over brede vorming. Ondanks dat de theoretische termen op de werkvloer nauwelijks gebruikt worden, blijkt dat er voor onderwerpen die we onder brede vorming verstaan, wel aandacht is en deze gezien worden als belangrijk.

Bewust aan de slag met persoonsvorming

Maar hoe krijg je grip op een moeilijk zichtbaar proces zoals persoonsvorming? Wij menen dat het bestuderen van de ervaring van de leerkracht daarbij kan helpen. Met behulp van de onderzoeksmethode fenomenologie kunnen we dit onderzoeken, want deze methode is gericht op de ervaring van het individu. Daarbij kunnen fenomenologische onderzoeksmethoden helpen om als leerkracht bedachtzamer te handelen op het gebied van persoonsvorming.

In het studiejaar 2020-2021 zullen we keuzeonderwijs rondom persoonsvorming aanbieden aan tweede- en derdejaars studenten. Daarbij zullen zij een half jaar lang door middel van fenomenologische onderzoeksmethoden de vormingsmomenten die ze dagelijks tegenkomen bestuderen. De studenten zijn daarbij onze onderzoeksgroep. We zijn geïnteresseerd in de groei die deze studenten doormaken in het herkennen en benutten van vormingsmomenten.

"Door de dag heen is het toch zoals je zelf in het leven staat, dat geef je toch op de een of andere manier wel door. Misschien zelfs onbewust."

 

Leerkracht basisonderwijs, verkennend onderzoek

Wat is het belang voor het onderwijs?

Het feit dat de bevraagde leerkrachten uit het verkennend onderzoek brede vorming zo belangrijk vinden, sterkt ons in het idee dat ook aandacht ervoor in lerarenopleidingen belangrijk is. Met het keuzeonderwijs maken we een eerste stap om persoonsvorming een plek te geven in de pabo-opleiding. Daarnaast zijn de studenten die voor dit project kiezen, nauw betrokken bij het onderzoek. Zij zullen ook hun onderzoeksvaardigheden vergroten.

Hoe worden basisscholen betrokken?

De studenten die meedoen in het keuzeonderwijs lopen stage bij diverse basisscholen terwijl zij de vormingsmomenten onderzoeken aan hand van hun ervaringen. Op deze manier komen ook stagebegeleiders en andere collega’s in aanraking met het onderzoek en het onderwerp. Ook zij zullen zich meer bewust worden van de invloed die zij hebben op de persoonsvorming van kinderen.

Op scholen die interesse hebben in dit thema, kunnen we een workshop verzorgen om meer bewustwording te creëren. Of neem contact op met ons om over dit thema op de hoogte te worden gehouden. 

Wat zijn de (verwachte) resultaten?

De tweede fase van het onderzoek – studenten die zes maanden lang hun vormingsmomenten in kaart brengen - zal informatie opleveren over de manier waarop persoonsvorming ervaren wordt door leerkrachten. Daarnaast levert het informatie op over de vraag in hoeverre deze studenten bedachtzamer gaan handelen op dit gebied als ze over een langere periode hun eigen onderwijs fenomenologisch onderzoeken.

We hopen dat blijkt dat onze methode persoonsvorming meer zichtbaar maakt en een instrument kan zijn om (aankomend) leerkrachten te bekwamen in deze taak.

Werk samen met Peter

Kom in contact en stel je vragen

Telefoon
0636036878